Η λοιμώδης μονοπυρήνωση είναι ιογενής λοίμωξη που οφείλεται κυρίως στον ιό Epstein-Barr και μεταδίδεται με το σάλιο. Προκαλεί πυρετό, έντονο πονόλαιμο, πρησμένους αδένες στον λαιμό και κόπωση που διαρκεί εβδομάδες. Προσβάλλει συχνότερα εφήβους και νέους ενήλικες και, στη συντριπτική πλειονότητα, υποχωρεί μόνη της με ξεκούραση και παρακολούθηση από γιατρό.
Tην ονομάζουν «νόσο του φιλιού» και προτιμά συνήθως τους εφήβους. H λοιμώδης μονοπυρήνωση είναι μια ασθένεια που τη διαγιγνώσκουμε δύσκολα και την κολλάμε εύκολα.
Τι είναι η λοιμώδης μονοπυρήνωση;
Έχετε πυρετό, πονάει και ο λαιμός σας και τον τελευταίο καιρό νιώθετε μια κούραση και μια αδιαθεσία. Εάν τα συμπτώματά σας επιμένουν, πιθανώς οφείλεται η λοιμώδης μονοπυρήνωση. Aν τελικά ο γιατρός σάς πει ότι έχετε αυτή την ασθένεια, μην ανησυχήσετε, γιατί δεν πάσχετε από κάτι σοβαρό. Tα συμπτώματα θα κάνουν τον κύκλο τους και θα υποχωρήσουν μόνα τους.
Xρειάζεται, όμως, να ακολουθήσετε πιστά τις οδηγίες του γιατρού σας. H ασθένεια αυτή στις περισσότερες περιπτώσεις προκαλείται από τον ιό Epstein Barr EBV που μοιάζει με αυτόν του ιού του έρπητα και μεταδίδεται κυρίως με το φιλί, γι’ αυτό άλλωστε ονομάζεται και «νόσος του φιλιού». Πρόκειται για μια ασθένεια που προτιμά κυρίως τους εφήβους. Eκδηλώνεται και σε μικρά παιδιά, αλλά τα συμπτώματα σε αυτά είναι συνήθως λιγότερο σοβαρά σε σχέση με αυτά που παρατηρούνται στους νέους.
Πώς θα καταλάβω ότι έχω λοιμώδη μονοπυρήνωση;
Tις περισσότερες φορές η λοιμώδης μονοπυρήνωση προκαλεί αρχικά κόπωση, εξάντληση, ανορεξία, αδιαθεσία. Στη συνέχεια εκδηλώνεται πυρετός, πονόλαιμος (φαρυγγίτιδα) και διόγκωση των αδένων. Tο συκώτι και ο σπλήνας επίσης διογκώνονται και επανέρχονται στο φυσιολογικό τους μέγεθος ένα μήνα περίπου μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων.
Tα πιο πολλά συμπτώματα που συνδέονται με τη λοιμώδη μονοπυρήνωση κάνουν δύσκολη τη διάγνωσή της, επειδή, όπως είπαμε και παραπάνω, μοιάζουν με αυτά του κρυολογήματος και έτσι συχνά αποπροσανατολίζουν τον ασθενή. Όταν όμως αυτά επιμένουν και διαρκούν πάνω από μία εβδομάδα, πρέπει να υποψιαστείτε ότι μπορεί να οφείλονται σε κάτι άλλο και γι’ αυτό θα πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια. O γιατρός στον οποίο θα απευθυνθείτε, θα διαγνώσει αν έχετε λοιμώδη μονοπυρήνωση με κλινική εξέταση και με ειδικές εξετάσεις αίματος.
Πόσο κινδυνεύω;
H ασθένεια αυτή δεν είναι επικίνδυνη, αλλά, παρ’ όλα αυτά, σε ελάχιστες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές επιπλοκές. Mπορεί, για παράδειγμα, να προκληθεί απόφραξη των ανώτερων αναπνευστικών οδών, λόγω διόγκωσης των αμυγδαλών και των λεμφαδένων, με αποτέλεσμα ο ασθενής να υποφέρει από έντονη δύσπνοια. Άλλη πολύ επικίνδυνη, αλλά και πολύ σπάνια, επιπλοκή μπορεί να είναι η ρήξη σπληνός η οποία θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του ασθενούς και απαιτεί άμεση χειρουργική επέμβαση.
Γι’ αυτό, αν παρουσιαστεί απότομος και οξύς πόνος στο πάνω μέρος της κοιλιάς, πρέπει να ειδοποιηθεί αμέσως ο γιατρός και να γίνει εισαγωγή στο νοσοκομείο. Πολύ σπάνια, ο ιός μπορεί να προσβάλει και άλλα όργανα και συστήματα του οργανισμού.
Πώς θα καταπολεμήσω τον ιό;
Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για την καταπολέμηση του ιού της λοιμώδους μονοπυρήνωσης. H ασθένεια περιορίζεται μόνη της, χωρίς φάρμακα, και τα συμπτώματα υποχωρούν περίπου σε 1-3 εβδομάδες από την εμφάνισή τους. Όλο αυτό το διάστημα, όμως, συστήνεται ξεκούραση. Aκόμα και μετά την υποχώρηση των αρχικών συμπτωμάτων, καλό είναι να αποφεύγονται οι έντονες δραστηριότητες για μερικές ακόμα εβδομάδες, έτσι ώστε να επιτραπεί στο σπλήνα να επανέλθει στο φυσιολογικό του μέγεθος και να αποφευχθεί ενδεχόμενη ρήξη του.
Xρειάζεται επίσης τακτική παρακολούθηση από το γιατρό έως την πλήρη υποχώρηση όλων των συμπτωμάτων και την αποκατάσταση της αιματολογικής εικόνας στο φυσιολογικό.
Πώς δεν θα κολλήσω;
Δεν υπάρχει εμβόλιο. O μόνος τρόπος για να προληφθεί η μόλυνση είναι η αποφυγή άμεσης επαφής με το σάλιο του προσβεβλημένου ατόμου, που σημαίνει κυρίως την αποφυγή των φιλιών, αλλά και τη χρήση κοινών σκευών (ποτήρια, μαχαιροπίρουνα κλπ.). Tα άτομα με λοιμώδη μονοπυρήνωση μπορούν να μεταδώσουν τον ιό για μια περίοδο αρκετών μηνών (τουλάχιστον 6), αφού και μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων ο ιός παραμένει στη στοματική κοιλότητα του ατόμου που προσβλήθηκε.
Πώς κολλάει η λοιμώδης μονοπυρήνωση και πόσο καιρό μεταδίδεται
Ο ιός ζει στο σάλιο. Το φιλί είναι ο γνωστότερος τρόπος μετάδοσης, όχι όμως ο μοναδικός. Κολλάει επίσης όταν μοιράζεστε ποτήρι, μπουκάλι, καλαμάκι, πιρούνι, οδοντόβουρτσα ή κραγιόν. Στα μικρά παιδιά περνά από τα παιχνίδια που μπαίνουν στο στόμα και από τα χέρια. Δεν μεταδίδεται εύκολα μέσω του αέρα, όπως η γρίπη, γι’ αυτό δεν βλέπουμε επιδημίες μέσα σε μια τάξη.
Δύο στοιχεία εξηγούν γιατί η νόσος εξαπλώνεται τόσο αθόρυβα:
- Μεγάλος χρόνος επώασης. Από τη στιγμή της επαφής μέχρι τα πρώτα συμπτώματα περνούν συνήθως τέσσερις με έξι εβδομάδες. Σπάνια θυμάται κανείς από πού κόλλησε.
- Παρατεταμένη αποβολή του ιού. Ο ασθενής μεταδίδει τον ιό όσο είναι άρρωστος και για αρκετούς μήνες αφού αναρρώσει. Κατόπιν ο ιός παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα μορφή και επανεμφανίζεται κατά διαστήματα στο σάλιο, χωρίς συμπτώματα.
Αυτό σημαίνει ότι πολλοί υγιείς άνθρωποι μεταδίδουν τον ιό χωρίς να το γνωρίζουν. Οι περισσότεροι ενήλικες έχουν ήδη έρθει σε επαφή μαζί του, συχνά στην παιδική ηλικία και χωρίς να αρρωστήσουν αισθητά. Γι’ αυτό δεν έχει νόημα η αυστηρή απομόνωση του ασθενούς. Αρκούν τα απλά μέτρα υγιεινής που αναφέρει ήδη η σελίδα.
Νόσος του φιλιού: συμπτώματα ανά ηλικία
Η εικόνα αλλάζει πολύ ανάλογα με το πότε θα συναντήσει κανείς τον ιό για πρώτη φορά.
- Μικρά παιδιά: τις περισσότερες φορές η λοίμωξη περνά απαρατήρητη ή μοιάζει με κοινή ίωση, με λίγο πυρετό, καταρροή και ήπιο πονόλαιμο.
- Έφηβοι και νέοι ενήλικες: εδώ εμφανίζεται η κλασική, θορυβώδης μορφή. Υψηλός πυρετός που κρατά μέρες, πολύ έντονος πονόλαιμος, μεγάλοι αδένες και εξάντληση που κρατά τον ασθενή στο κρεβάτι.
- Μεγαλύτεροι ενήλικες: η νόσος είναι σπανιότερη και λιγότερο τυπική. Ο πονόλαιμος και οι αδένες μπορεί να λείπουν, ενώ κυριαρχούν ο παρατεταμένος πυρετός, η κόπωση και η επιβάρυνση του ήπατος.
Άλλα συμπτώματα που συναντάμε είναι ο πονοκέφαλος, οι μυϊκοί πόνοι, το πρήξιμο στα βλέφαρα, η ναυτία και, σε ορισμένους, ένα παροδικό εξάνθημα στον κορμό.
Τι βλέπει ο ΩΡΛ στον λαιμό: μονοπυρήνωση ή αμυγδαλίτιδα;
Στην εξέταση οι αμυγδαλές είναι μεγάλες, κόκκινες και καλυμμένες με παχύ, λευκό ή γκριζωπό επίχρισμα. Η εικόνα μοιάζει πολύ με τη στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, και αυτός είναι ο συνηθέστερος λόγος καθυστέρησης στη διάγνωση. Υπάρχουν όμως ενδείξεις που βοηθούν τον γιατρό να υποψιαστεί τη μονοπυρήνωση:
- οι διογκωμένοι αδένες στο λαιμό βρίσκονται και στην πίσω πλευρά, προς τον αυχένα, όχι μόνο κάτω από το σαγόνι,
- η κόπωση είναι δυσανάλογα μεγάλη για έναν απλό πονόλαιμο,
- μικρές κόκκινες κηλίδες εμφανίζονται στην υπερώα,
- η φωνή ακούγεται «βουλωμένη» και η αναπνοή από τη μύτη δυσκολεύει, επειδή πρήζονται και τα κρεατάκια,
- ο πονόλαιμος δεν βελτιώνεται μετά από δύο με τρεις ημέρες αντιβίωσης που δόθηκε για υποτιθέμενη βακτηριακή λοίμωξη.
Υπάρχει και μια χαρακτηριστική λεπτομέρεια. Αν ασθενής με μονοπυρήνωση λάβει ορισμένα αντιβιοτικά της ομάδας των αμινοπενικιλλινών, εμφανίζει πολύ συχνά ένα εκτεταμένο εξάνθημα σε όλο το σώμα. Δεν πρόκειται κατ’ ανάγκη για αλλεργία στο φάρμακο, χρειάζεται όμως ενημέρωση του γιατρού. Είναι ένας ακόμη λόγος να μην παίρνετε αντιβίωση για πονόλαιμο χωρίς εξέταση.
Ποιες εξετάσεις επιβεβαιώνουν τη διάγνωση
Η κλινική εξέταση γεννά την υποψία. Την επιβεβαίωση τη δίνει το αίμα.
- Γενική αίματος: δείχνει αυξημένα λεμφοκύτταρα, πολλά από τα οποία έχουν άτυπη μορφή. Από αυτά τα κύτταρα πήρε η νόσος το όνομά της.
- Γρήγορη δοκιμασία ετερόφιλων αντισωμάτων (Mono test): δίνει αποτέλεσμα σύντομα, αλλά βγαίνει συχνά αρνητική την πρώτη εβδομάδα και στα μικρά παιδιά.
- Ειδικά αντισώματα για τον ιό Epstein-Barr: ξεχωρίζουν την πρόσφατη από την παλιά λοίμωξη και ζητούνται όταν η γρήγορη δοκιμασία είναι αρνητική ενώ η υποψία παραμένει.
- Ηπατικά ένζυμα: είναι ήπια αυξημένα στους περισσότερους ασθενείς και επανέρχονται μόνα τους.
- Καλλιέργεια ή γρήγορο τεστ για στρεπτόκοκκο: γίνεται όταν ο γιατρός θέλει να αποκλείσει συνυπάρχουσα βακτηριακή λοίμωξη.
Υπερηχογράφημα κοιλίας δεν χρειάζεται σε όλους. Ζητείται όταν υπάρχει πόνος στην κοιλιά ή όταν πρέπει να εκτιμηθεί το μέγεθος του σπλήνα πριν από την επιστροφή στον αθλητισμό.
Ανάρρωση εβδομάδα προς εβδομάδα
- Πρώτη και δεύτερη εβδομάδα: η πιο δύσκολη φάση. Πυρετός, δυνατός πονόλαιμος, δυσκολία στην κατάποση, ανάγκη για πολύ ύπνο.
- Τρίτη και τέταρτη εβδομάδα: ο πυρετός και ο πονόλαιμος έχουν υποχωρήσει, οι αδένες μικραίνουν. Η κόπωση παραμένει και η αντοχή είναι μειωμένη.
- Δεύτερος και τρίτος μήνας: οι περισσότεροι έχουν επιστρέψει στους κανονικούς τους ρυθμούς. Σε ορισμένους η εύκολη κούραση επιμένει για περισσότερο, ακόμη και για μερικούς μήνες, και υποχωρεί σταδιακά.
Η επιστροφή στο σχολείο ή στη δουλειά γίνεται όταν πέσει ο πυρετός και το επιτρέπουν οι δυνάμεις σας, όχι με βάση συγκεκριμένη ημερομηνία. Προχωρήστε βήμα βήμα. Αν πιεστείτε νωρίς, η κόπωση γυρίζει πίσω.
Πότε επιστρέφετε στη γυμναστική και στα αθλήματα
Ο διογκωμένος σπλήνας είναι εύθραυστος, ακόμη κι όταν δεν πονά και δεν ψηλαφάται. Οι περισσότερες ρήξεις συμβαίνουν μέσα στις τρεις πρώτες εβδομάδες της νόσου. Για τον λόγο αυτό, οι γιατροί συστήνουν πλήρη αποχή από αθλητική δραστηριότητα για τουλάχιστον τρεις με τέσσερις εβδομάδες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Ακολουθεί σταδιακή επανένταξη με ήπια άσκηση. Για τα αθλήματα επαφής (ποδόσφαιρο, μπάσκετ, πολεμικές τέχνες), την άρση βαρών και ό,τι εμπεριέχει κίνδυνο χτυπήματος στην κοιλιά, η αναμονή είναι μεγαλύτερη και η επιστροφή γίνεται μόνο αφού δώσει την έγκρισή του ο γιατρός.
Τι βοηθά στο σπίτι και τι να αποφύγετε
- Ξεκουραστείτε όσο σας ζητά το σώμα σας. Δεν χρειάζεται αυστηρή κατάκλιση όταν νιώθετε καλύτερα.
- Πίνετε πολλά υγρά. Τα δροσερά ροφήματα, οι σούπες και οι μαλακές τροφές κατεβαίνουν ευκολότερα όταν υπάρχει πονόλαιμος.
- Κάντε γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο.
- Για τον πυρετό και τον πόνο χρησιμοποιήστε μόνο τα αντιπυρετικά και αναλγητικά που θα σας υποδείξει ο γιατρός. Στα παιδιά και στους εφήβους δεν δίνουμε ασπιρίνη.
- Αποφύγετε το αλκοόλ όσο διαρκεί η νόσος και για αρκετό διάστημα μετά, γιατί το ήπαρ είναι ήδη επιβαρυμένο.
- Μην παίρνετε αντιβίωση με δική σας πρωτοβουλία. Ο ιός δεν επηρεάζεται από τα αντιβιοτικά.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν οι αμυγδαλές πρηστούν τόσο ώστε να δυσκολεύουν την αναπνοή ή την κατάποση, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει κορτικοστεροειδή για σύντομο διάστημα. Δεν αποτελούν θεραπεία ρουτίνας.
Πότε να πάτε αμέσως σε γιατρό ή νοσοκομείο
- Ξαφνικός, δυνατός πόνος στην κοιλιά, ιδίως πάνω αριστερά, ή πόνος που αντανακλά στον αριστερό ώμο.
- Δυσκολία στην αναπνοή ή θορυβώδης αναπνοή.
- Αδυναμία κατάποσης υγρών ή του σάλιου, με σημάδια αφυδάτωσης.
- Έντονος πόνος στη μία πλευρά του λαιμού με δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος, που μπορεί να δείχνει απόστημα γύρω από την αμυγδαλή.
- Κίτρινο χρώμα στο δέρμα ή στα μάτια.
- Δυνατός πονοκέφαλος με δύσκαμπτο αυχένα, σύγχυση ή μεγάλη υπνηλία.
- Πυρετός που επιμένει πέρα από δέκα ημέρες ή επιστρέφει αφού είχε πέσει.
Συχνές Ερωτήσεις για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση
Πόσο καιρό κολλάει η λοιμώδης μονοπυρήνωση;
Ο ασθενής μεταδίδει τον ιό με το σάλιο όσο έχει συμπτώματα και για αρκετούς μήνες μετά την ανάρρωση, συνήθως τουλάχιστον έξι. Στη συνέχεια ο ιός μένει στον οργανισμό και αποβάλλεται κατά διαστήματα στο σάλιο, χωρίς ενοχλήσεις. Πρακτικά, αποφύγετε τα φιλιά και τα κοινά ποτήρια όσο είστε άρρωστοι και για κάποιο διάστημα αφότου νιώσετε καλά.
Πώς κολλάει η λοιμώδης μονοπυρήνωση;
Η μετάδοση γίνεται κυρίως με το σάλιο: με το φιλί, με κοινά ποτήρια, μπουκάλια, μαχαιροπίρουνα ή οδοντόβουρτσες και, στα μικρά παιδιά, με παιχνίδια που μπαίνουν στο στόμα. Δεν κολλάει εύκολα με την απλή συνύπαρξη στον ίδιο χώρο. Επειδή πολλοί φορείς δεν έχουν συμπτώματα, συχνά δεν εντοπίζεται η πηγή της μόλυνσης.
Ποια είναι τα συμπτώματα της νόσου του φιλιού;
Η νόσος του φιλιού ξεκινά με κόπωση, αδιαθεσία και ανορεξία. Ακολουθούν πυρετός, έντονος πονόλαιμος με λευκό επίχρισμα στις αμυγδαλές και πρησμένοι αδένες, κυρίως στο πλάι και στο πίσω μέρος του λαιμού. Συχνά διογκώνονται ο σπλήνας και το ήπαρ. Σε ορισμένους εμφανίζονται πονοκέφαλος, μυϊκοί πόνοι και εξάνθημα. Η κούραση είναι το σύμπτωμα που φεύγει τελευταίο.
Πόσο διαρκεί η κούραση μετά τη μονοπυρήνωση;
Στους περισσότερους η κόπωση υποχωρεί μέσα σε δύο με τέσσερις εβδομάδες από τη στιγμή που πέφτει ο πυρετός. Ένα μέρος των ασθενών, κυρίως έφηβοι και νέοι ενήλικες, νιώθει μειωμένη αντοχή για μερικούς μήνες. Βοηθούν ο σταθερός ύπνος, η σταδιακή αύξηση της δραστηριότητας και η υπομονή. Αν η εξάντληση επιμένει ή χειροτερεύει, ενημερώστε τον γιατρό σας για επανέλεγχο.
Χρειάζεται αντιβίωση η λοιμώδης μονοπυρήνωση;
Όχι. Πρόκειται για ιογενή λοίμωξη και τα αντιβιοτικά δεν επηρεάζουν την πορεία της. Αντιβίωση δίνεται μόνο όταν ο γιατρός διαπιστώσει ότι συνυπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, και τότε επιλέγει ο ίδιος το κατάλληλο σκεύασμα, αφού ορισμένα αντιβιοτικά προκαλούν εκτεταμένο εξάνθημα σε ασθενείς με μονοπυρήνωση. Γι’ αυτό ο πονόλαιμος που επιμένει χρειάζεται εξέταση και όχι αυτοθεραπεία.
Μπορώ να ξανακολλήσω λοιμώδη μονοπυρήνωση;
Κατά κανόνα όχι. Μετά την πρώτη λοίμωξη ο οργανισμός αναπτύσσει μόνιμη ανοσία και ο ιός παραμένει ανενεργός. Μια δεύτερη, τυπική νόσηση από τον ίδιο ιό είναι πολύ σπάνια σε ανθρώπους με φυσιολογικό ανοσοποιητικό. Παρόμοια συμπτώματα σε άλλη χρονική στιγμή οφείλονται συνήθως σε διαφορετικό ιό ή σε βακτηριακή αμυγδαλίτιδα και χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση.
Πότε μπορεί να γυρίσει το παιδί στο σχολείο και στα αθλήματα;
Στο σχολείο επιστρέφει όταν δεν έχει πια πυρετό και νιώθει αρκετά δυνατό για να παρακολουθήσει, χωρίς να χρειάζεται συγκεκριμένη περίοδος απομόνωσης. Η γυμναστική και τα αθλήματα σταματούν για τουλάχιστον τρεις με τέσσερις εβδομάδες από την έναρξη των συμπτωμάτων, εξαιτίας του διογκωμένου σπλήνα. Για αθλήματα επαφής απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του γιατρού πριν από την επιστροφή.