Διογκωμένοι αδένες στο λαιμό

Οι διογκωμένοι αδένες στο λαιμό είναι λεμφαδένες που μεγάλωσαν επειδή ο οργανισμός αντιδρά σε κάτι, τις περισσότερες φορές σε μια ίωση ή μια μικροβιακή λοίμωξη της περιοχής. Συνήθως υποχωρούν μόνοι τους μέσα σε λίγες εβδομάδες. Όταν όμως επιμένουν, μεγαλώνουν ή είναι σκληροί και ανώδυνοι, χρειάζονται εξέταση από ΩΡΛ, σε παιδιά και ενήλικες.

Τι είναι οι αδένες στο λαιμό και γιατί πρήζονται

Αυτό που οι περισσότεροι ονομάζουμε «αδένες στο λαιμό» είναι στην πραγματικότητα οι λεμφαδένες του τραχήλου. Πρόκειται για μικρούς σχηματισμούς σε μέγεθος φακής ή φασολιού, που λειτουργούν σαν φίλτρα. Συγκρατούν ιούς, βακτήρια και άλλα ξένα στοιχεία και φιλοξενούν τα κύτταρα της άμυνας που θα τα αντιμετωπίσουν.

Ο λαιμός έχει πολλούς τέτοιους σταθμούς: κάτω από το σαγόνι, κάτω από το πηγούνι, μπροστά και πίσω από τα αυτιά, κατά μήκος του μεγάλου μυός στο πλάι του λαιμού, στον αυχένα και πάνω από την κλείδα. Κάθε ομάδα «επιβλέπει» μια συγκεκριμένη περιοχή. Όταν λοιπόν φλεγμαίνει ένα δόντι, μια αμυγδαλή ή το αυτί, πρήζονται οι λεμφαδένες που αντιστοιχούν σε εκείνο το σημείο. Γι’ αυτό η θέση του πρηξίματος δίνει στον γιατρό την πρώτη ένδειξη για το πού να ψάξει.

Ένας λεμφαδένας που δουλεύει μεγαλώνει, γίνεται ευαίσθητος και ψηλαφάται εύκολα. Αυτό δεν είναι αρρώστια από μόνο του. Είναι σημάδι ότι η άμυνα έχει ενεργοποιηθεί.

Τα συχνότερα αίτια σε παιδιά και ενήλικες

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων η αιτία είναι μια λοίμωξη στο κεφάλι ή στον λαιμό. Τα αίτια όμως διαφέρουν αρκετά ανάλογα με την ηλικία.

Στα παιδιά

• Ιώσεις του ανώτερου αναπνευστικού: το κοινό κρυολόγημα και η φαρυγγίτιδα είναι οι συχνότεροι ένοχοι.
• Αμυγδαλίτιδα και λοιμώξεις στα κρεατάκια: δίνουν επώδυνους αδένες κάτω από τη γωνία της γνάθου, συχνά και από τις δύο πλευρές.
• Ωτίτιδα: πρήζονται κυρίως οι αδένες μπροστά ή πίσω από το αυτί.
• Λοιμώξεις στα δόντια, στα ούλα ή στο δέρμα του κεφαλιού: μια πληγή από ξύσιμο, ένα τσίμπημα ή μια δερματίτιδα στο τριχωτό αρκούν.
• Λοιμώδης μονοπυρήνωση: προκαλεί έντονη διόγκωση, συχνά και στην πίσω πλευρά του λαιμού, μαζί με πυρετό και μεγάλη κούραση.
• Γρατζουνιά από γάτα: μια βακτηριακή λοίμωξη που μεταδίδεται από γατάκια μπορεί να πρήξει έναν μόνο αδένα για εβδομάδες.

Τα παιδιά έχουν πιο «ζωηρό» λεμφικό σύστημα από τους ενήλικες. Μικροί, μαλακοί, κινητοί αδένες στον λαιμό ενός κατά τα άλλα υγιούς παιδιού ψηλαφώνται πολύ συχνά και, τις περισσότερες φορές, δεν σημαίνουν κάτι.

Στους ενήλικες

Και στους ενήλικες οι λοιμώξεις παραμένουν η συχνότερη αιτία: πονόλαιμος, οδοντικό απόστημα, λοίμωξη σιελογόνου αδένα, ίωση. Η διαφορά βρίσκεται αλλού. Όσο μεγαλώνει η ηλικία, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά ένας αδένας που επιμένει χωρίς προφανή εξήγηση. Σε ενήλικα, και ειδικά σε άνθρωπο άνω των 40 ετών που καπνίζει ή πίνει συστηματικά αλκοόλ, μια διόγκωση στον λαιμό που δεν υποχωρεί μέσα σε δύο με τρεις εβδομάδες πρέπει να ελεγχθεί. Σπανιότερα αίτια είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα, η φυματίωση των λεμφαδένων, τα λεμφώματα και οι μεταστάσεις από όγκους του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα ή του θυρεοειδούς.

Πρησμένος αδένας στο λαιμό αριστερά ή δεξιά: τι σημαίνει η μονόπλευρη διόγκωση

Πολλοί ανησυχούν επειδή ο αδένας πρήστηκε μόνο από τη μία πλευρά. Η αλήθεια είναι πιο απλή απ’ όσο φαίνεται: στις περισσότερες περιπτώσεις, ο πρησμένος αδένας στο λαιμό αριστερά ή δεξιά δείχνει ότι το πρόβλημα βρίσκεται στην ίδια πλευρά. Ένα χαλασμένο δόντι δεξιά, μια αμυγδαλή που φλεγμαίνει περισσότερο αριστερά, μια ωτίτιδα στο ένα αυτί, ένα σπυράκι ή μια πληγή στο δέρμα.

Το αν είναι δεξιά ή αριστερά δεν έχει από μόνο του ιδιαίτερη σημασία. Σημασία έχουν η συμπεριφορά του αδένα και το πόσο καιρό κρατά.

Πότε η μονόπλευρη διόγκωση είναι μάλλον αθώα

• Εμφανίστηκε μαζί με πονόλαιμο, πόνο στο αυτί, πονόδοντο ή κρυολόγημα.
• Ο αδένας πονά όταν τον πιέζετε, είναι μαλακός ή ελαστικός και κινείται κάτω από το δάχτυλο.
• Μικραίνει σταδιακά μέσα σε δύο με τρεις εβδομάδες από τη στιγμή που πέρασε η λοίμωξη.

Πότε η μονόπλευρη διόγκωση είναι ανησυχητική

• Ο αδένας είναι σκληρός, ανώδυνος και μοιάζει «κολλημένος» στους γύρω ιστούς.
• Μεγαλώνει από εβδομάδα σε εβδομάδα ή δεν έχει μικρύνει καθόλου μετά από τρεις εβδομάδες.
• Δεν υπάρχει καμία εμφανής λοίμωξη που να τον εξηγεί.
• Βρίσκεται χαμηλά, πάνω από την κλείδα. Αδένας σε αυτή τη θέση χρειάζεται πάντα έλεγχο, όποια κι αν είναι η πλευρά.
• Συνοδεύεται από βραχνάδα που επιμένει, δυσκολία ή πόνο στην κατάποση, πόνο στο αυτί της ίδιας πλευράς χωρίς ωτίτιδα, πληγή στο στόμα που δεν κλείνει ή μονόπλευρο μπούκωμα με αίμα από τη μύτη.
• Υπάρχουν γενικά συμπτώματα: ανεξήγητη απώλεια βάρους, νυχτερινοί ιδρώτες, πυρετός χωρίς αιτία, έντονη κόπωση.

Στα παιδιά ισχύουν τα ίδια κριτήρια, με μια διαφορά: η κακοήθεια είναι πολύ σπανιότερη και η μονόπλευρη διόγκωση οφείλεται σχεδόν πάντα σε λοίμωξη. Αν όμως ο αδένας κοκκινίσει, ζεσταθεί και γίνει πολύ επώδυνος, μπορεί να έχει μολυνθεί ο ίδιος και να σχηματίζει απόστημα, κάτι που θέλει εξέταση την ίδια ημέρα. Στους ενήλικες, ένας μονόπλευρος, ανώδυνος αδένας που επιμένει θεωρείται ύποπτος μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο και οδηγεί σε πλήρη έλεγχο της περιοχής για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.

Δεν είναι λεμφαδένας κάθε εξόγκωμα στο λαιμό

Αρκετά πράγματα μοιάζουν με πρησμένο αδένα χωρίς να είναι. Οι σιελογόνοι αδένες (η παρωτίδα μπροστά από το αυτί και ο υπογνάθιος κάτω από το σαγόνι) πρήζονται από λοιμώξεις ή από πέτρα στον πόρο τους, συχνά την ώρα του φαγητού. Οι όζοι του θυρεοειδούς βρίσκονται χαμηλά και μπροστά και ανεβοκατεβαίνουν όταν καταπίνετε. Στα παιδιά και στους νέους εμφανίζονται και συγγενείς κύστες του τραχήλου, που υπάρχουν από τη γέννηση και γίνονται αντιληπτές μετά από μια λοίμωξη. Υπάρχουν τέλος τα λιπώματα και οι κύστες του δέρματος, που είναι επιφανειακά και αθώα. Η διάκριση γίνεται με την κλινική εξέταση και, όπου χρειάζεται, με υπερηχογράφημα.

Πότε να δείτε ΩΡΛ και ποια σημάδια είναι επείγοντα

Κλείστε ραντεβού αν ο αδένας παραμένει διογκωμένος περισσότερο από δύο με τρεις εβδομάδες, αν ξεπερνά σε μέγεθος ένα μεγάλο ρεβίθι και συνεχίζει να μεγαλώνει, αν είναι σκληρός και ακίνητος ή αν εμφανίστηκε χωρίς να έχετε αρρωστήσει. Για τα παιδιά, η σελίδα ήδη το τονίζει και ισχύει πάντα: ο έλεγχος από γιατρό είναι η ασφαλής επιλογή, ακόμη κι όταν έχει προηγηθεί λοίμωξη.

Ζητήστε ιατρική βοήθεια άμεσα, χωρίς αναμονή, όταν υπάρχει:

• δυσκολία στην αναπνοή ή θορυβώδης αναπνοή,
• αδυναμία κατάποσης, ακόμη και του σάλιου, ή σιελόρροια σε παιδί,
• δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος ή δύσκαμπτος, στραβός λαιμός με υψηλό πυρετό,
• γρήγορα αυξανόμενο, κόκκινο και ζεστό πρήξιμο στον λαιμό,
• βρέφος κάτω των τριών μηνών με πυρετό και διογκωμένο αδένα.

Πώς γίνεται η διάγνωση: εξέταση και εξετάσεις

Όλα ξεκινούν από το ιστορικό. Ο ΩΡΛ θα ρωτήσει πότε πρωτοείδατε το πρήξιμο, αν πονά, αν άλλαξε μέγεθος, αν προηγήθηκε λοίμωξη, αν υπάρχει κατοικίδιο στο σπίτι, αν καπνίζετε. Ακολουθεί η ψηλάφηση όλων των ομάδων λεμφαδένων και η εξέταση του στόματος, του φάρυγγα, της μύτης και των αυτιών, γιατί εκεί κρύβεται συνήθως η αιτία.

Ανάλογα με τα ευρήματα μπορεί να χρειαστούν:

• Ενδοσκόπηση: με ένα λεπτό, εύκαμπτο ενδοσκόπιο ο γιατρός βλέπει τον ρινοφάρυγγα, τη βάση της γλώσσας και τον λάρυγγα, δηλαδή σημεία που δεν φαίνονται με γυμνό μάτι.
• Υπερηχογράφημα τραχήλου: ανώδυνο και χωρίς ακτινοβολία, δείχνει το μέγεθος, το σχήμα και τη δομή του αδένα και είναι η πρώτη απεικονιστική εξέταση σε παιδιά και ενήλικες.
• Εξετάσεις αίματος: γενική αίματος, δείκτες φλεγμονής και ειδικά αντισώματα όταν υπάρχει υποψία για συγκεκριμένη λοίμωξη, όπως η λοιμώδης μονοπυρήνωση.
• Παρακέντηση με λεπτή βελόνα: λήψη λίγων κυττάρων από τον αδένα, συνήθως με καθοδήγηση υπερήχου, όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη.
• Αξονική ή μαγνητική τομογραφία: σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για να φανεί η έκταση του προβλήματος.
• Βιοψία: όταν οι προηγούμενες εξετάσεις δεν δίνουν απάντηση ή όταν υπάρχει υποψία λεμφώματος, αφαιρείται ο αδένας ή τμήμα του για ιστολογική εξέταση.

Οι περισσότεροι ασθενείς δεν θα χρειαστούν τίποτα πέρα από την εξέταση και, ίσως, έναν υπέρηχο.

Αντιμετώπιση: τι γίνεται ανάλογα με την αιτία

Δεν θεραπεύουμε τον αδένα. Θεραπεύουμε αυτό που τον έκανε να πρηστεί.

• Ίωση: ξεκούραση, υγρά και, αν χρειαστεί, αντιπυρετικό ή παυσίπονο που θα υποδείξει ο ιατρός. Οι αδένες μικραίνουν σταδιακά.
• Βακτηριακή λοίμωξη: όταν ο γιατρός τη διαπιστώσει, χορηγεί αντιβίωση. Δεν ξεκινάμε αντιβιοτικά μόνοι μας «για να φύγει ο αδένας», γιατί στις ιώσεις δεν προσφέρουν τίποτα.
• Απόστημα: χρειάζεται παροχέτευση, μαζί με αντιβιοτική αγωγή.
• Οδοντικό αίτιο: παραπομπή σε οδοντίατρο.
• Υποψία κακοήθειας: ολοκληρώνεται ο διαγνωστικός έλεγχος και η θεραπεία σχεδιάζεται ανάλογα με το εύρημα, σε συνεργασία με άλλες ειδικότητες.

Στο σπίτι βοηθούν οι χλιαρές κομπρέσες και η υπομονή. Αποφύγετε να πιέζετε, να ζουλάτε ή να ελέγχετε τον αδένα πολλές φορές την ημέρα. Ο συνεχής ερεθισμός τον κρατά πρησμένο και αυξάνει το άγχος.

Πόσο καιρό μένουν πρησμένοι οι αδένες

Μετά από μια απλή ίωση οι αδένες αρχίζουν να υποχωρούν μέσα σε μία με δύο εβδομάδες και επανέρχονται πλήρως σε διάστημα που φτάνει τον έναν μήνα ή και περισσότερο. Στα παιδιά που αρρωσταίνουν συχνά, ιδίως στα πρώτα χρόνια του παιδικού σταθμού, κάποιοι λεμφαδένες μένουν μόνιμα λίγο πιο μεγάλοι. Αν είναι μικροί, μαλακοί, κινητοί και σταθεροί σε μέγεθος, ο γιατρός συνήθως συστήνει απλή παρακολούθηση. Ένας πρακτικός τρόπος είναι να σημειώσετε το μέγεθος τη μέρα που τον προσέξατε και να το συγκρίνετε μία φορά την εβδομάδα, όχι κάθε μέρα.

Πώς να προετοιμαστείτε για το ραντεβού

• Σημειώστε πότε εμφανίστηκε το πρήξιμο και αν άλλαξε μέγεθος.
• Καταγράψτε τα συνοδά συμπτώματα: πυρετό, πονόλαιμο, βραχνάδα, πόνο στο αυτί, απώλεια βάρους, ιδρώτες τη νύχτα.
• Αναφέρετε πρόσφατες λοιμώξεις, οδοντιατρικές εργασίες, ταξίδια, επαφή με ζώα και τα φάρμακα που παίρνετε.
• Φέρτε μαζί παλαιότερους υπερήχους ή αιματολογικές εξετάσεις, αν υπάρχουν.
• Για παιδί, έχετε μαζί το βιβλιάριο υγείας με τα εμβόλια.

Συχνές Ερωτήσεις για τους διογκωμένους αδένες στο λαιμό

Τι σημαίνει πρησμένος αδένας στο λαιμό αριστερά;

Συνήθως σημαίνει ότι υπάρχει ερεθισμός ή λοίμωξη στην αριστερή πλευρά: μια αμυγδαλή, ένα δόντι, το αυτί ή το δέρμα. Η πλευρά από μόνη της δεν δείχνει κάτι σοβαρό. Χρειάζεται εξέταση αν ο αδένας είναι σκληρός και ανώδυνος, αν μεγαλώνει, αν βρίσκεται πάνω από την κλείδα ή αν δεν έχει μικρύνει μετά από τρεις εβδομάδες, ιδίως σε ενήλικα.

Είναι ανησυχητικοί οι πρησμένοι αδένες στο λαιμό δεξιά;

Όχι απαραίτητα. Οι πρησμένοι αδένες στο λαιμό δεξιά έχουν τις ίδιες αιτίες με εκείνους στα αριστερά και οφείλονται συνήθως σε λοίμωξη της ίδιας πλευράς. Ανησυχητικά είναι άλλα χαρακτηριστικά: η διάρκεια πάνω από δύο με τρεις εβδομάδες, η σκληρή σύσταση, η έλλειψη πόνου, η σταδιακή αύξηση και η παρουσία βραχνάδας, δυσκολίας στην κατάποση ή απώλειας βάρους.

Πόσο καιρό κάνουν να ξεπρηστούν οι αδένες στο λαιμό;

Μετά από ίωση ή αμυγδαλίτιδα οι αδένες στο λαιμό αρχίζουν να μικραίνουν σε μία με δύο εβδομάδες. Η πλήρης επαναφορά παίρνει συχνά περισσότερο, μερικές φορές πάνω από μήνα, κυρίως στα παιδιά. Αν σε τρεις εβδομάδες δεν βλέπετε καμία βελτίωση ή αν ο αδένας μεγαλώνει, δείξτε τον σε γιατρό και μην περιμένετε άλλο.

Πότε ένας πρησμένος αδένας χρειάζεται υπέρηχο;

Ο ΩΡΛ ζητά υπερηχογράφημα τραχήλου όταν ο αδένας επιμένει, όταν είναι μεγάλος ή σκληρός, όταν δεν υπάρχει λοίμωξη που να τον δικαιολογεί ή όταν δεν είναι βέβαιο ότι πρόκειται για λεμφαδένα. Η εξέταση είναι ανώδυνη, δεν έχει ακτινοβολία και γίνεται άφοβα και σε μικρά παιδιά. Το αποτέλεσμα καθορίζει αν αρκεί η παρακολούθηση ή αν χρειάζεται παρακέντηση.

Ο αδένας που πονάει είναι καλό ή κακό σημάδι;

Ο πόνος και η ευαισθησία στην πίεση δείχνουν συνήθως φλεγμονή, δηλαδή αδένα που αντιδρά σε λοίμωξη, και αυτό είναι το συχνότερο και πιο αθώο σενάριο. Αν όμως ο πόνος επιμένει αφού περάσει η αρρώστια ή αν ο αδένας κοκκινίσει και ζεσταθεί, χρειάζεται εξέταση. Ο ανώδυνος, σκληρός αδένας που μεγαλώνει αργά είναι εκείνος που απαιτεί τον πιο προσεκτικό έλεγχο.

Μπορούν οι διογκωμένοι αδένες στο λαιμό να οφείλονται σε άγχος;

Το άγχος δεν προκαλεί από μόνο του διόγκωση των λεμφαδένων. Συχνά όμως μας κάνει να ψηλαφούμε τον λαιμό ξανά και ξανά και να αντιλαμβανόμαστε φυσιολογικούς αδένες ή μυς που πάντα υπήρχαν εκεί. Το συνεχές πίεσμα ερεθίζει την περιοχή και εντείνει την ανησυχία. Μια κλινική εξέταση αρκεί τις περισσότερες φορές για να ξεκαθαρίσει την εικόνα.

Γιατί το παιδί μου έχει συνέχεια πρησμένους αδένες;

Τα παιδιά περνούν πολλές ιώσεις τη μία μετά την άλλη και οι λεμφαδένες τους δεν προλαβαίνουν να επανέλθουν ανάμεσα στα επεισόδια. Μικροί, μαλακοί και κινητοί αδένες σε παιδί που τρώει, παίζει και αναπτύσσεται κανονικά είναι συχνό εύρημα. Ο γιατρός πρέπει να το εξετάσει αν οι αδένες μεγαλώνουν, αν είναι σκληροί ή αν υπάρχουν πυρετός, απώλεια βάρους και κόπωση.