Η ξηροστομία είναι η αίσθηση στεγνού στόματος που εμφανίζεται όταν οι σιελογόνοι αδένες παράγουν λιγότερο σάλιο από όσο χρειάζεται ή όταν το σάλιο εξατμίζεται γρήγορα, όπως συμβαίνει με την αναπνοή από το στόμα. Δεν αποτελεί ασθένεια από μόνη της. Είναι σύμπτωμα, και η αντιμετώπισή της ξεκινά από την αιτία.
Η ξηροστομία εμφανίζεται συχνά σε πολλούς ανθρώπους, αλλά επηρεάζει την υγεία και την ποιότητα ζωής τους όταν είναι παρατεταμένη. Ευτυχώς, υπάρχουν σήμερα τρόποι να την αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά και να ανακουφιστούμε από τα δυσάρεστα συμπτώματά της.
Σε όλους σχεδόν έχει τύχει κάποια στιγμή να νιώσουμε το στόμα μας να στεγνώνει και το λαιμό μας ξηρό. Μπορεί να έφταιγε το έντονο στρες που βιώναμε εκείνη την περίοδο στη δουλειά μας, η μεγάλη στενοχώρια που είχαμε εξαιτίας κάποιου δυσάρεστου γεγονότος, ο θυμός, κάποια φάρμακα που πιθανόν παίρναμε, αλλά και ένα σωρό άλλοι λόγοι.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, μετά από κάποιο διάστημα, η κατάσταση επανέρχεται στο φυσιολογικό και έτσι δεν δίνουμε ιδιαίτερη σημασία σε αυτό που μας συνέβη. Ξέρετε όμως πως όταν το σάλιο στο στόμα δεν είναι επαρκές, εκτός από τα δυσάρεστα συμπτώματα και τη δυσφορία που προκαλεί, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα κυρίως στη στοματική κοιλότητα;
Πώς θα καταλάβω ότι έχω ξηροστομία
Η ξηροστομία έχει διάφορα συμπτώματα, άλλοτε ήπια και άλλοτε πιο έντονα, άλλοτε παρατεταμένα και άλλοτε σύντομα και περαστικά, ανάλογα και με τη σοβαρότητα της αιτίας που την προκαλεί. Έτσι, όταν δεν υπάρχει ικανοποιητική ποσότητα σάλιου στο στόμα, μπορεί:
- Να νιώθετε το στόμα σας στεγνό και το λαιμό σας ξηρό.
- Να νιώθετε κάψιμο ή τσούξιμο στο στόμα.
- Να νιώθετε τα χείλη σας να κολλάνε μεταξύ τους και τη γλώσσα σας να κολλάει στον ουρανίσκο.
- Να έχετε δυσκολία κατά τη μάσηση των τροφών και δυσκολία στην κατάποση, καθώς οι τροφές κολλάνε στο στόμα. Ειδικά οι αμυλούχες τροφές, όπως το ψωμί, τα μπισκότα κλπ., κολλάνε στο λαιμό και σας δυσκολεύουν να καταπιείτε.
- Να έχετε δυσκολία στην ομιλία.
- Να έχετε κακοσμία του στόματος.
- Να νιώθετε συνεχώς την ανάγκη να πίνετε νερό.
- Να μην αντιλαμβάνεστε καλά τις γεύσεις.
Τι μπορεί να φταίει;
Χίλια δυο πράγματα μπορεί να ευθύνονται για την ξηροστομία σας, από τα φάρμακα που παίρνετε μέχρι το άγχος σας. Συγκεκριμένα, η ξηροστομία συνήθως οφείλεται σε διαταραχές στην παραγωγή του σάλιου, οι οποίες προκαλούνται από ένα πλήθος φαρμακευτικών ουσιών, νοσημάτων και καταστάσεων
Παρενέργειες φαρμάκων. Τα φάρμακα αποτελούν τη συχνότερη αιτία ξηροστομίας. Πολλά έχουν αντιχοληνεργική δράση, μειώνουν δηλαδή την έκκριση του σάλιου. Τα φάρμακα που συνήθως έχουν αυτή την παρενέργεια είναι ορισμένα καρδιολογικά, αντιυπερτασικά, αντικαταθλιπτικά, ηρεμιστικά, αντισταμινικά, διουρητικά, αντικαρκινικά, νευρολογικά φάρμακα για το Πάρκισον και φάρμακα για το σακχαρώδη διαβήτη.
Ασθένειες. Η ξηροστομία είναι συχνά σύμπτωμα ορισμένων ασθενειών που προσβάλλουν τους σιελογόνους αδένες. Η πιο συχνή από αυτές είναι το σύνδρομο Sjoegren, που προκαλεί βλάβη στους δακρυϊκούς και σιελογόνους αδένες, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται μειωμένη παραγωγή δακρύων (ξηροφθαλμία) και σάλιου (ξηροστομία). Η νόσος αυτή πολλές φορές συνδυάζεται και με ένα αυτοάνοσο νόσημα (π.χ. ρευματοειδή αρθρίτιδα).
Απλασία των σιελογόνων αδένων. Πρόκειται για ένα γενετικό πρόβλημα κατά το οποίο οι σιελογόνοι αδένες δεν έχουν σχηματιστεί καλά. Έτσι, όταν κάποιος γεννηθεί με αυτό το πρόβλημα, τα συμπτώματα της ξηροστομίας εμφανίζονται από την παιδική ηλικία.
Φλεγμονή του σιελογόνου αδένα. Το σάλιο σας μπορεί να ελαττωθεί και εξαιτίας φλεγμονής, που μπορεί να προκληθεί είτε από κάποιον ιό, όπως στην παρωτίτιδα, είτε από κάποιον τοπικό ερεθισμό (π.χ. λίθο στον αδένα).
Αναπνοή από το στόμα. Όταν κάποιος υποφέρει από κρεατάκια, στραβό διάφραγμα ή ιγμορίτιδα, συνήθως αναπνέει από το στόμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να στεγνώνει και να ξηραίνεται το στόμα του.
Στρες. Στρεσογόνες περίοδοι είναι δυνατόν να έχουν επιπτώσεις όχι τόσο στην παραγωγή όσο στην ποιότητα του σάλιου. Το έντονο και παρατεταμένο άγχος βλάπτει τη δομή του σάλιου, το κάνει πιο κολλώδες.
Χημειοθεραπεία. Επιδρά τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα του σάλιου.
Μη επαρκής θρέψη. Όταν κάποιος δεν τρέφεται επαρκώς (π.χ. πάσχει από νευρική ανορεξία), του λείπουν οι θρεπτικές ουσίες που ευνοούν την παραγωγή σάλιου.
Oι επιπτώσεις στην υγεία μας
Το σάλιο είναι πολύ σημαντικό για τη σωστή λειτουργία του στόματος. Βοηθά κατ’ αρχάς στην κατάποση, στην πέψη των τροφών, στην απορρόφηση των θρεπτικών τους συστατικών και «ξεπλένει» το στόμα και τα δόντια από τα υπολείμματα των τροφών και των μικροβίων. Όταν, λοιπόν, στη στοματική κοιλότητα δεν υπάρχει επαρκής ποσότητα σάλιου για αρκετό καιρό, πέρα από τις πρακτικές και άμεσες επιπτώσεις που μπορεί να έχει αυτό, (δυσκολία στη μάσηση, την κατάποση, την ομιλία), είναι δυνατό να παρουσιαστούν και άλλα προβλήματα, όπως:
- Δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για να αναπτυχθούν λοιμώξεις στο στόμα, όπως μυκητιάσεις.
- Εμφάνιση τερηδόνας και συσσώρευση οδοντικής πλάκας, καταστάσεις που καταστρέφουν τα δόντια. Το γεγονός, επίσης, ότι όσοι υποφέρουν από ξηροστομία καταναλώνουν πολλές καραμέλες προκειμένου να υγράνουν το στόμα τους, έχει καταστροφικές συνέπειες για τα δόντια.
Πώς θα απαλλαγώ από την ξηροστομία;
Εάν έχετε συμπτώματα ξηροστομίας τα οποία επιμένουν, πρέπει πρώτα από όλα να επισκεφτείτε ένα στοματολόγο ή τον οδοντίατρό σας. O ειδικός γιατρός, αφού πάρει το ιστορικό σας και σας εξετάσει, θα εντοπίσει την αιτία που σας προκαλεί ξηροστομία και θα σας συστήσει την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή. Η θεραπεία της ξηροστομίας εξαρτάται από την αιτία που την προκαλεί.
- Αν για την ξηροστομία ευθύνεται κάποιο φάρμακο, τότε συνήθως, σε συνεργασία με το θεράποντα γιατρό, συστήνεται, αν είναι εφικτό, η αντικατάστασή του με κάποιο άλλο που η χημική του σύσταση έχει μικρότερη δράση στους σιελογόνους αδένες.
- Σε περιπτώσεις δυσλειτουργίας των σιελογόνων αδένων από διάφορες ασθένειες (π.χ. σύνδρομο Sjoegren), όπου η ξηροστομία είναι έντονη και επηρεάζει την καθημερινή λειτουργία του στόματος, χορηγούνται φάρμακα που διεγείρουν την παραγωγή σάλιου από τους σιελογόνους αδένες. Επίσης, ανάλογα πάντα με το μέγεθος της ξηρότητας, μπορεί να χορηγηθούν ειδικά σπρέι, ζελέ, στοματικά διαλύματα που βοηθούν την ύγρανση του στόματος. Αυτού του είδους τα σκευάσματα βοηθούν και όσους έχουν ολικές οδοντοστοιχίες.
- Αν για την ξηροστομία σας φταίνε τα κρεατάκια ή το στραβό διάφραγμα, τότε η χειρουργική αντιμετώπιση του προβλήματος θα σας απαλλάξει και από την ξηροστομία.
Πρακτικές οδηγίες
Αν περνάτε κάποια περίοδο ξηροστομίας, υπάρχουν κάποια πρακτικά πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να ανακουφιστείτε από τα ενοχλητικά συμπτώματα:
- Πίνετε συχνά κατά τη διάρκεια της ημέρας μικρές γουλιές νερό.
- Κάντε πλύσεις με χαμομήλι και σόδα φαγητού. Το μείγμα αυτό δρα ως ήπιο αντισηπτικό. Διαλύετε 1 κουταλάκι σόδα σε 1 κούπα χλιαρό χαμομήλι και ξεπλένετε με αυτό το στόμα σας 3-4 φορές την ημέρα.
- Διεγείρετε την παραγωγή σάλιου μασώντας τσίχλα με ξυλιτόλη. Προσπαθήστε να αναπνέετε τις περισσότερες φορές από τη μύτη και όχι από το στόμα.
- Μην παραμένετε για πολλή ώρα σε πολύ θερμούς χώρους, γιατί το πρόβλημα επιδεινώνεται.
- Μη χρησιμοποιείτε ισχυρές οδοντόκρεμες και στοματικά διαλύματα με οινόπνευμα και άλλα έντονα συστατικά (π.χ. μέντα), γιατί επιδεινώνουν τα συμπτώματα της ξηροστομίας.
- Το αλκοόλ σε συνδυασμό με την ξηροστομία προκαλεί χημικό έγκαυμα στο στόμα και μειώνει την παραγωγή σάλιου.
- Αποφεύγετε τα πικάντικα φαγητά, γιατί προκαλούν τσούξιμο.
Φροντίστε τα δόντια σας
Όσοι υποφέρετε από ξηροστομία πρέπει να επισκέπτεστε συχνά τον οδοντίατρο για να ελέγχετε την κατάσταση των δοντιών σας. Επίσης, επιβάλλεται η συστηματική υγιεινή, καθώς το στόμα σε περιόδους ξηροστομίας είναι ευάλωτο σε λοιμώξεις και τα δόντια σε τερηδόνα. Πλένετε, λοιπόν, συχνά τα δόντια σας με ήπια οδοντόκρεμα και μην ξεχνάτε και τον καθαρισμό τους με οδοντικό νήμα.
Γιατί στεγνώνει το στόμα μου τη νύχτα
Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ενόχληση την ημέρα, ξυπνούν όμως με τη γλώσσα κολλημένη στον ουρανίσκο. Στον ύπνο η παραγωγή σάλιου πέφτει φυσιολογικά. Αν σε αυτό προστεθεί ανοιχτό στόμα, το λίγο σάλιο που υπάρχει εξατμίζεται και το πρωί ο λαιμός «γδέρνει».
Οι συχνότερες αιτίες της νυχτερινής ξηροστομίας είναι:
- Βουλωμένη μύτη. Η σκολίωση στο ρινικό διάφραγμα, η αλλεργία, οι πολύποδες ή ένα απλό κρυολόγημα σας αναγκάζουν να αναπνέετε από το στόμα.
- Ροχαλητό. Όποιος ροχαλίζει κοιμάται σχεδόν πάντα με ανοιχτό στόμα. Αν μαζί με το στεγνό στόμα έχετε πρωινή κούραση και υπνηλία την ημέρα, αξίζει έλεγχος για ροχαλητό και υπνική άπνοια.
- Φάρμακα που λαμβάνονται το βράδυ. Ορισμένα υπνωτικά, αντιισταμινικά και αντικαταθλιπτικά μειώνουν την έκκριση σάλιου τις ώρες που ακολουθούν.
- Ξηρός αέρας στο υπνοδωμάτιο. Η θέρμανση και το κλιματιστικό στεγνώνουν τους βλεννογόνους.
- Αλκοόλ και κάπνισμα λίγο πριν από τον ύπνο.
Ξηροστομία σε ηλικιωμένους και σε άλλες ειδικές ομάδες
Τρίτη ηλικία
Το στεγνό στόμα είναι πολύ συχνό μετά τα 65. Η ηλικία όμως σπάνια ευθύνεται μόνη της. Συνήθως φταίει ότι ο ηλικιωμένος παίρνει πολλά φάρμακα ταυτόχρονα και πίνει λίγο νερό, επειδή το αίσθημα της δίψας εξασθενεί με τα χρόνια. Όσοι φορούν οδοντοστοιχία ταλαιπωρούνται περισσότερο: χωρίς σάλιο η μασέλα δεν «κάθεται» καλά και τραυματίζει τα ούλα.
Σακχαρώδης διαβήτης
Όταν το σάκχαρο είναι αρρύθμιστο, ο οργανισμός χάνει υγρά με τη συχνή ούρηση και το στόμα στεγνώνει. Έντονη δίψα, συχνοουρία και ξηροστομία που εμφανίζονται μαζί χρειάζονται εξέταση αίματος, ακόμη και αν δεν έχετε γνωστό διαβήτη.
Ακτινοθεραπεία στο κεφάλι και στον τράχηλο
Η ακτινοβολία στην περιοχή μπορεί να βλάψει τους σιελογόνους αδένες. Η ξηροστομία σε αυτή την περίπτωση είναι συχνά έντονη και μπορεί να διαρκέσει πολύ, γι’ αυτό οι ασθενείς αυτοί παρακολουθούνται τακτικά από ΩΡΛ και οδοντίατρο.
Εγκυμοσύνη και εμμηνόπαυση
Οι ορμονικές αλλαγές, η ναυτία με τους εμέτους και η ρινική συμφόρηση της εγκυμοσύνης προκαλούν συχνά παροδικό στεγνό στόμα. Στην εμμηνόπαυση το ενόχλημα μπορεί να συνοδεύεται από αίσθημα καύσου στη γλώσσα.
Πότε να δείτε ΩΡΛ για το στεγνό στόμα
Λίγες ημέρες ξηροστομίας μετά από ίωση, ζέστη ή έντονο άγχος δεν πρέπει να σας ανησυχούν. Κλείστε ραντεβού αν:
- το στόμα παραμένει στεγνό για περισσότερες από δύο με τρεις εβδομάδες,
- έχετε ταυτόχρονα ξηρά μάτια, πόνους στις αρθρώσεις ή έντονη κόπωση,
- πρήζεται κάποιος σιελογόνος αδένας, μπροστά από το αυτί ή κάτω από τη γνάθο, ιδίως την ώρα του φαγητού,
- βλέπετε λευκές πλάκες, πληγές που δεν κλείνουν ή έχετε επίμονη κακοσμία στόματος,
- δυσκολεύεστε να καταπιείτε στερεές τροφές.
Αν το στεγνό στόμα συνοδεύεται από έντονη ζάλη, σύγχυση, πολύ λίγα και σκούρα ούρα ή αδυναμία λήψης υγρών, πρόκειται πιθανώς για αφυδάτωση που χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για ηλικιωμένους και μικρά παιδιά.
Πώς γίνεται η διάγνωση της ξηροστομίας
Η εξέταση ξεκινά με το ιστορικό. Ο ΩΡΛ θα σας ρωτήσει πότε ξεκίνησε το πρόβλημα, αν είναι χειρότερο τη νύχτα, ποια φάρμακα παίρνετε και αν έχετε άλλα νοσήματα. Ακολουθεί η κλινική εξέταση του στόματος, της μύτης και του λαιμού, μαζί με ψηλάφηση των σιελογόνων αδένων.
Ανάλογα με τα ευρήματα μπορεί να χρειαστούν:
- μέτρηση της ποσότητας του σάλιου που παράγεται σε ορισμένο χρόνο (σιελομετρία),
- υπερηχογράφημα των σιελογόνων αδένων, για λίθους ή φλεγμονή,
- αιματολογικός έλεγχος για σάκχαρο και για αυτοαντισώματα, όταν υπάρχει υποψία συνδρόμου Sjögren,
- σπανιότερα, βιοψία από τους μικρούς σιελογόνους αδένες του κάτω χείλους.
Στο ραντεβού φέρτε γραμμένη τη λίστα με όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματά σας. Είναι το πιο χρήσιμο στοιχείο που μπορείτε να δώσετε, γιατί πολύ συχνά η απάντηση βρίσκεται εκεί. Μη διακόψετε κανένα φάρμακο μόνοι σας.
Συχνές Ερωτήσεις για την ξηροστομία
Γιατί στεγνώνει το στόμα μου;
Το στόμα στεγνώνει όταν παράγεται λιγότερο σάλιο ή όταν αυτό εξατμίζεται επειδή αναπνέετε από το στόμα. Τα φάρμακα είναι η συχνότερη αιτία. Ακολουθούν η λίγη πρόσληψη υγρών, η βουλωμένη μύτη, το ροχαλητό, το άγχος, ο αρρύθμιστος διαβήτης και οι παθήσεις των σιελογόνων αδένων. Αν το ενόχλημα επιμένει πάνω από δύο με τρεις εβδομάδες, χρειάζεται ιατρική εξέταση για να βρεθεί τι ακριβώς φταίει.
Τι σημαίνει ξηροστομία και άσπρη γλώσσα μαζί;
Όταν λείπει το σάλιο, η γλώσσα δεν «ξεπλένεται» και καλύπτεται από λευκωπό επίχρισμα από υπολείμματα τροφών και νεκρά κύτταρα. Συνήθως υποχωρεί με καλή ενυδάτωση και απαλό βούρτσισμα της γλώσσας. Αν όμως οι λευκές πλάκες είναι παχιές, πονούν ή αφήνουν κόκκινη, ευαίσθητη επιφάνεια όταν τρίβονται, μπορεί να πρόκειται για μυκητίαση του στόματος, που θέλει θεραπεία από ιατρό.
Μπορεί η ξηροστομία να είναι σημάδι καρκίνου;
Η ξηροστομία μόνη της πολύ σπάνια σχετίζεται με καρκίνο. Πιο συχνά εμφανίζεται ως συνέπεια της θεραπείας, δηλαδή της ακτινοθεραπείας ή της χημειοθεραπείας. Ελέγξτε άμεσα το στόμα σας αν υπάρχει πληγή που δεν κλείνει σε δύο με τρεις εβδομάδες, σκληρό ογκίδιο στον λαιμό, επίμονη βραχνάδα ή πόνος στην κατάποση. Αυτά τα σημάδια εξετάζονται στο πλαίσιο ελέγχου για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.
Πώς αντιμετωπίζεται το στεγνό στόμα;
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία. Αν φταίει φάρμακο, ο θεράπων ιατρός εξετάζει αν μπορεί να αλλάξει. Αν φταίει η αναπνοή από το στόμα, θεραπεύεται το πρόβλημα της μύτης. Μέχρι τότε βοηθούν οι συχνές μικρές γουλιές νερό, οι τσίχλες χωρίς ζάχαρη, ο υγραντήρας στο υπνοδωμάτιο και τα σκευάσματα τεχνητού σάλιου που θα σας υποδείξει ο ιατρός ή ο οδοντίατρός σας.
Τι σημαίνει ζαλάδα και στεγνό στόμα μαζί;
Ο συνδυασμός αυτός δείχνει συχνότερα αφυδάτωση, μετά από ζέστη, γαστρεντερίτιδα, έντονη άσκηση ή λίγα υγρά. Μπορεί ακόμη να οφείλεται σε φάρμακα, όπως διουρητικά και αντιυπερτασικά, ή σε υψηλό σάκχαρο. Πιείτε υγρά σιγά σιγά και ξεκουραστείτε. Αν η ζάλη είναι έντονη, επιμένει, ή συνοδεύεται από σύγχυση, ταχυκαρδία και λιποθυμική τάση, ζητήστε ιατρική βοήθεια την ίδια ημέρα.
Γιατί ξυπνάω με στεγνό στόμα κάθε πρωί;
Ο συνηθέστερος λόγος είναι ότι κοιμάστε με το στόμα ανοιχτό, επειδή η μύτη δεν αερίζεται καλά ή επειδή ροχαλίζετε. Συμβάλλουν ο ξηρός αέρας του δωματίου, το αλκοόλ το βράδυ και ορισμένα φάρμακα. Αν συμβαίνει σχεδόν κάθε πρωί, ο ΩΡΛ μπορεί να ελέγξει τη ρινική αναπνοή σας και να διαπιστώσει αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση του ύπνου.