Κακοσμία Στόματος: Αίτια και Αντιμετώπιση

Κακοσμία στόματος: πότε η αιτία βρίσκεται στη μύτη και στον λαιμό

Οι περισσότεροι σκέφτονται αμέσως τα δόντια. Λογικό, αφού εκεί ξεκινά η πλειονότητα των περιπτώσεων. Υπάρχει όμως ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων που βουρτσίζει σωστά, επισκέπτεται τακτικά τον οδοντίατρο και παρ’ όλα αυτά η δυσάρεστη αναπνοή επιμένει. Σε αυτούς, η πηγή βρίσκεται συχνά λίγο πιο πίσω: στις αμυγδαλές, στη μύτη, στα ιγμόρεια ή στον φάρυγγα. Εκεί αναλαμβάνει ο ωτορινολαρυγγολόγος.

Αμυγδαλόλιθοι: τα λευκά «σποράκια» στις αμυγδαλές

Οι αμυγδαλές δεν έχουν λεία επιφάνεια. Διαθέτουν μικρές εσοχές, τις κρύπτες, όπου μαζεύονται υπολείμματα τροφών, νεκρά κύτταρα και βακτήρια. Με τον καιρό το υλικό αυτό πυκνώνει και σχηματίζει μικρά λευκοκίτρινα σωματίδια, τους αμυγδαλόλιθους. Έχουν έντονη, χαρακτηριστική οσμή και πολλοί τα αντιλαμβάνονται όταν βήχουν ή όταν τα βλέπουν στον καθρέφτη.

Δεν είναι επικίνδυνοι. Είναι όμως από τις συχνότερες αιτίες επίμονης κακοσμίας σε ανθρώπους με υγιή δόντια. Συνήθως συνοδεύονται από αίσθημα ξένου σώματος στον λαιμό, ήπια ενόχληση στην κατάποση ή κακή γεύση. Όταν το πρόβλημα επανέρχεται συνεχώς, ιδίως σε έδαφος χρόνιας αμυγδαλίτιδας, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει μαζί σας πιο οριστικές λύσεις.

Ιγμορίτιδα και οπισθορρινική έκκριση

Όταν τα ιγμόρεια φλεγμαίνουν, παράγουν παχύρρευστες εκκρίσεις που κυλούν προς τα πίσω, στον φάρυγγα. Οι εκκρίσεις αυτές αποτελούν ιδανική τροφή για τα βακτήρια της γλώσσας και του λαιμού. Το αποτέλεσμα είναι μια βαριά αναπνοή που δεν υποχωρεί με το βούρτσισμα, επειδή απλούστατα δεν ξεκινά από το στόμα.

Υποψιαστείτε τη μύτη όταν συνυπάρχουν:

• μπούκωμα που διαρκεί εβδομάδες,
• αίσθημα ότι «κάτι τρέχει» πίσω στον λαιμό,
• πίεση ή βάρος στο πρόσωπο και στο μέτωπο,
• μειωμένη όσφρηση,
• συχνό καθάρισμα του λαιμού, κυρίως το πρωί.

Η ενδοσκόπηση μύτης δείχνει μέσα σε λίγα λεπτά αν υπάρχουν εκκρίσεις, ρινικοί πολύποδες ή ανατομικά εμπόδια που συντηρούν τη φλεγμονή.

Αναπνοή από το στόμα και ξηροστομία

Το σάλιο είναι ο φυσικός καθαριστής του στόματος. Ξεπλένει υπολείμματα, εξουδετερώνει οξέα και κρατά τον βακτηριακό πληθυσμό υπό έλεγχο. Όταν λιγοστεύει, τα βακτήρια πολλαπλασιάζονται ανενόχλητα. Γι’ αυτό η πρωινή αναπνοή είναι βαρύτερη: τη νύχτα η παραγωγή σάλιου πέφτει.

Όποιος κοιμάται με ανοιχτό στόμα, επειδή η μύτη του είναι κλειστή, ξυπνά με ξηρό λαιμό και έντονη κακοσμία. Συχνές αιτίες είναι η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος, η υπερτροφία των ρινικών κογχών και η αλλεργική ρινίτιδα. Στα παιδιά, τον ίδιο ρόλο παίζουν συχνά τα κρεατάκια. Ξηροστομία προκαλούν επίσης αρκετά φάρμακα, το κάπνισμα, το αλκοόλ και η ανεπαρκής πρόσληψη νερού.

Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση

Τα γαστρικά υγρά δεν μένουν πάντα στο στομάχι. Όταν ανεβαίνουν έως τον φάρυγγα, ερεθίζουν τον βλεννογόνο και αφήνουν ξινή ή πικρή γεύση. Πολλοί ασθενείς δεν νιώθουν καθόλου κάψιμο πίσω από το στέρνο. Παραπονιούνται μόνο για βραχνάδα, ξερό βήχα, κόμπο στον λαιμό και δυσάρεστη αναπνοή. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για τη λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση.

Σπανιότερες αιτίες

Ένα ξένο σώμα στη μύτη ενός μικρού παιδιού προκαλεί χαρακτηριστικά δύσοσμο έκκριμα από το ένα ρουθούνι. Οι λοιμώξεις του φάρυγγα, όπως η φαρυγγίτιδα, δίνουν παροδική κακοσμία που υποχωρεί μαζί με τη λοίμωξη. Πολύ πιο σπάνια, μια επίμονη πληγή ή μια μάζα στο στόμα και στον φάρυγγα συνοδεύεται από κακοσμία, πόνο ή αιμορραγία. Γι’ αυτό η κακοσμία που δεν εξηγείται και δεν περνά αξίζει πάντα έναν έλεγχο.

Πώς γίνεται η διάγνωση της κακοσμίας στόματος

Η διερεύνηση ξεκινά με κουβέντα. Ο γιατρός θα ρωτήσει πότε ξεκίνησε το πρόβλημα, αν είναι χειρότερο το πρωί, τι φάρμακα παίρνετε, αν καπνίζετε, αν έχετε μπούκωμα ή καούρες. Συχνά οι απαντήσεις δείχνουν ήδη την κατεύθυνση.

Ακολουθεί η κλινική εξέταση:

1. Επισκόπηση στόματος και φάρυγγα. Ελέγχονται η γλώσσα, τα ούλα, οι αμυγδαλές και οι κρύπτες τους.
2. Ενδοσκόπηση μύτης και ρινοφάρυγγα. Με ένα λεπτό ενδοσκόπιο ο γιατρός βλέπει εκκρίσεις, πολύποδες, κρεατάκια ή στενώσεις.
3. Λαρυγγοσκόπηση. Αναδεικνύει σημεία παλινδρόμησης και ελέγχει τον υποφάρυγγα και τον λάρυγγα.
4. Απεικονιστικός έλεγχος, όπου χρειάζεται. Η αξονική τομογραφία παραρρινίων ζητείται όταν υπάρχει υποψία χρόνιας ιγμορίτιδας.

Ένα απλό τεστ που βοηθά: αν η οσμή είναι εντονότερη όταν εκπνέετε από τη μύτη με κλειστό στόμα, η πηγή βρίσκεται πιθανότατα στη μύτη ή στα ιγμόρεια. Αν είναι εντονότερη από το στόμα, η αιτία είναι στοματική ή φαρυγγική. Αν βγαίνει εξίσου και από τα δύο, αξίζει να ελεγχθούν και γενικότερα αίτια από τον παθολόγο.

Όταν ο ΩΡΛ έλεγχος είναι καθαρός, η συνεργασία με τον οδοντίατρο ή τον περιοδοντολόγο είναι το επόμενο βήμα. Στην πράξη, οι δύο ειδικότητες συχνά δουλεύουν μαζί.

Θεραπεία: τι βοηθά πραγματικά

Η κακοσμία δεν είναι νόσος αλλά σύμπτωμα. Θεραπεύεται όταν αντιμετωπιστεί η αιτία της. Οι τσίχλες και τα στοματικά διαλύματα απλώς τη σκεπάζουν για λίγη ώρα.

Καθημερινές συνήθειες

• Βουρτσίζετε τα δόντια δύο φορές την ημέρα και χρησιμοποιείτε οδοντικό νήμα ή μεσοδόντια βουρτσάκια.
• Καθαρίζετε τη ράχη της γλώσσας με ειδικό ξύστρο. Εκεί κρύβεται μεγάλο μέρος των βακτηρίων.
• Πίνετε νερό σε όλη τη διάρκεια της ημέρας.
• Περιορίστε το κάπνισμα και το αλκοόλ, που ξηραίνουν τον βλεννογόνο.
• Κάνετε ρινικές πλύσεις με φυσιολογικό ορό αν έχετε εκκρίσεις ή μπούκωμα.
• Αποφύγετε τα βαριά γεύματα αργά το βράδυ αν έχετε συμπτώματα παλινδρόμησης.

Στοχευμένη αντιμετώπιση από τον ΩΡΛ

Ανάλογα με το εύρημα, ο γιατρός θα προτείνει τη θεραπεία που ταιριάζει στην περίπτωσή σας. Η χρόνια ιγμορίτιδα αντιμετωπίζεται αρχικά με φαρμακευτική αγωγή και πλύσεις. Όταν δεν ανταποκρίνεται, εξετάζεται η ενδοσκοπική χειρουργική των παραρρινίων (FESS). Η ρινική απόφραξη από στραβό διάφραγμα ή υπερτροφικές κόγχες διορθώνεται χειρουργικά, ώστε να αναπνέετε ξανά από τη μύτη στον ύπνο. Για τους επίμονους αμυγδαλόλιθους με συχνές λοιμώξεις, η αμυγδαλεκτομή αποτελεί επιλογή που αξιολογείται εξατομικευμένα. Η παλινδρόμηση θέλει αλλαγές στη διατροφή και, όταν το κρίνει ο γιατρός, φαρμακευτική αγωγή.

Μην προσπαθείτε να αφαιρέσετε μόνοι σας αμυγδαλόλιθους με αιχμηρά αντικείμενα. Ο ιστός τραυματίζεται εύκολα και αιμορραγεί.

Μύθοι και αλήθειες για την κακοσμία

Γύρω από τη δυσάρεστη αναπνοή κυκλοφορούν αρκετές παρανοήσεις. Μερικές καθυστερούν τη σωστή αντιμετώπιση.

• «Αν μύριζε το στόμα μου, θα το καταλάβαινα». Όχι απαραίτητα. Η μύτη συνηθίζει γρήγορα τις δικές μας οσμές. Πιο αξιόπιστη είναι η γνώμη ενός δικού σας ανθρώπου ή το τεστ με το οδοντικό νήμα: περάστε το ανάμεσα στα πίσω δόντια και μυρίστε το.
• «Φταίει το στομάχι». Σπάνια. Το στομάχι ευθύνεται για μικρό ποσοστό περιπτώσεων, κυρίως μέσω της παλινδρόμησης. Η συντριπτική πλειονότητα ξεκινά από το στόμα, τη γλώσσα, τις αμυγδαλές και τη μύτη.
• «Όσο πιο δυνατό το στοματικό διάλυμα, τόσο καλύτερα». Τα διαλύματα με οινόπνευμα ξηραίνουν τον βλεννογόνο και, με τον καιρό, μπορεί να επιδεινώσουν το πρόβλημα.
• «Είναι θέμα κακής υγιεινής». Συχνά δεν είναι. Άνθρωποι με υποδειγματική φροντίδα δοντιών εμφανίζουν κακοσμία λόγω αμυγδαλόλιθων ή χρόνιας ιγμορίτιδας.

Υπάρχει και η αντίθετη περίπτωση. Κάποιοι είναι πεπεισμένοι ότι η αναπνοή τους μυρίζει, ενώ κανείς γύρω τους δεν το αντιλαμβάνεται και η εξέταση δεν δείχνει τίποτα. Ένας καθαρός έλεγχος από τον γιατρό λειτουργεί εδώ καθησυχαστικά και βάζει τέλος σε ένα άγχος που ταλαιπωρεί χωρίς λόγο.

Τροφές που επηρεάζουν την αναπνοή

Το σκόρδο και το κρεμμύδι περιέχουν θειούχες ενώσεις που απορροφώνται στο αίμα και αποβάλλονται με την εκπνοή, οπότε το βούρτσισμα δεν αρκεί για να τις εξαφανίσει. Ο καφές και το αλκοόλ μειώνουν το σάλιο. Οι αυστηρές δίαιτες με ελάχιστους υδατάνθρακες δίνουν μια χαρακτηριστική γλυκερή οσμή. Αντίθετα, τα τραγανά φρούτα και λαχανικά, το νερό και το γιαούρτι χωρίς ζάχαρη βοηθούν το στόμα να μένει καθαρό.

Πότε να κλείσετε ραντεβού

Η περιστασιακή δυσάρεστη αναπνοή μετά από σκόρδο, καφέ ή μια κακή νύχτα ύπνου δεν θέλει γιατρό. Ζητήστε εξέταση όταν:

• η κακοσμία διαρκεί πάνω από δύο με τρεις εβδομάδες παρά τη σωστή στοματική υγιεινή,
• ο οδοντίατρος δεν βρίσκει αιτία στα δόντια και στα ούλα,
• συνυπάρχει μπούκωμα, πυώδεις εκκρίσεις ή πόνος στο πρόσωπο,
• βλέπετε λευκά σωματίδια στις αμυγδαλές που επανέρχονται,
• έχετε βραχνάδα, δυσκολία στην κατάποση ή πληγή στο στόμα που δεν κλείνει,
• ένα παιδί έχει δύσοσμο έκκριμα από το ένα ρουθούνι.

Ο χειρουργός ωτορινολαρυγγολόγος Κωνσταντίνος Δασκολιάς εξετάζει ενήλικες και παιδιά στο ιατρείο του στο Περιστέρι. Για ραντεβού, δείτε τη σελίδα επικοινωνίας.

Συχνές Ερωτήσεις

Γιατί μυρίζει το στόμα μου ενώ πλένω τα δόντια μου;

Επειδή η αιτία μπορεί να μην είναι στα δόντια. Η ράχη της γλώσσας, οι αμυγδαλόλιθοι, οι εκκρίσεις από τα ιγμόρεια, η ξηροστομία και η παλινδρόμηση προκαλούν κακοσμία που το βούρτσισμα δεν αγγίζει. Ένας έλεγχος από οδοντίατρο και ΩΡΛ εντοπίζει συνήθως την πηγή.

Ποιος γιατρός ασχολείται με την κακοσμία στόματος;

Ο πρώτος έλεγχος γίνεται συνήθως από τον οδοντίατρο. Αν τα δόντια και τα ούλα είναι υγιή, ο ωτορινολαρυγγολόγος εξετάζει αμυγδαλές, μύτη, ιγμόρεια και λάρυγγα. Σε λίγες περιπτώσεις χρειάζεται και γαστρεντερολόγος ή παθολόγος.

Τι είναι οι αμυγδαλόλιθοι και πώς φεύγουν;

Είναι μικρές συσσωρεύσεις υπολειμμάτων και βακτηρίων μέσα στις κρύπτες των αμυγδαλών. Συχνά αποβάλλονται μόνοι τους με τον βήχα ή με γαργάρες. Όταν επανέρχονται συνεχώς και ενοχλούν, ο ΩΡΛ θα σας προτείνει την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Μπορεί η ιγμορίτιδα να προκαλέσει κακοσμία;

Ναι. Οι εκκρίσεις που κατεβαίνουν από τα ιγμόρεια στον φάρυγγα τρέφουν τα βακτήρια και δίνουν βαριά αναπνοή. Η κακοσμία υποχωρεί όταν θεραπευτεί η φλεγμονή.

Γιατί έχω κακοσμία κυρίως το πρωί;

Τη νύχτα παράγεται λιγότερο σάλιο και τα βακτήρια πολλαπλασιάζονται. Αν επιπλέον κοιμάστε με ανοιχτό στόμα λόγω κλειστής μύτης, το στόμα ξηραίνεται περισσότερο και η οσμή γίνεται εντονότερη.

Η κακοσμία στα παιδιά είναι φυσιολογική;

Μια ήπια πρωινή οσμή είναι συνηθισμένη. Επίμονη κακοσμία σε παιδί συνδέεται συχνά με κρεατάκια, μεγάλες αμυγδαλές, αναπνοή από το στόμα ή ξένο σώμα στη μύτη και θέλει εξέταση.

Βοηθούν τα στοματικά διαλύματα;

Δίνουν προσωρινή ανακούφιση, όχι λύση. Η μακροχρόνια χρήση τους χωρίς διάγνωση απλώς καθυστερεί την αντιμετώπιση της πραγματικής αιτίας.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.