Μάθετε τώρα πώς θα αντιμετωπίσετε τις ωτίτιδες του χειμώνα, που τείνουν να γίνουν πιο σοβαρές από εκείνες του καλοκαιριού και «προτιμούν» τα παιδιά και ευάλωτες κατηγορίες ενηλίκων.
Νιώθετε μια ενόχληση στο αυτί, εκείνον το χαρακτηριστικό οξύ πόνο που μοιάζει σαν να σας «τρυπά» το κεφάλι, δεν ακούτε καλά; Κατά πάσα πιθανότητα, έχετε ωτίτιδα. Συνήθως, οι φλεγμονές των αυτιών αντιμετωπίζονται εύκολα τόσο στους ενηλίκους όσο και στα παιδιά, με την προϋπόθεση βέβαια ότι δεν χρησιμοποιούνται φάρμακα χωρίς τη συμβουλή γιατρού και δεν υιοθετούνται τα… γιατροσόφια της γιαγιάς. Το σωστό είναι, όταν διαπιστώνετε ότι υπάρχει πρόβλημα, να απευθύνεστε σε έναν ειδικό, ώστε να κάνει τη διάγνωση και να σας προτείνει την κατάλληλη αγωγή, διαφορετική για τις σοβαρότερες «μέσες ωτίτιδες» που εκδηλώνονται τώρα το χειμώνα από εκείνη που συνιστάται για τις «εξωτερικές ωτίτιδες» του καλοκαιριού.
Κατευθείαν στο γιατρό, όταν…
- Πονούν πολύ τα αυτιά σας ή του παιδιού σας και δεν «πέφτει» ο πυρετός.
- Η αντιβίωση δεν «πιάνει».
- Το μωρό σας δεν έχει πυρετό, αλλά παρατηρείτε ότι είναι ανήσυχο, δεν έχει όρεξη ή είναι ευερέθιστο.
Σοβαρές το χειμώνα
Επιστημονικά ονομάζονται «μέσες ωτίτιδες», επειδή προσβάλλουν το μέσο αυτί, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στο τύμπανο και το λαβύρινθο. Εκδηλώνονται συνήθως μετά από ίωση, κρυολόγημα, γρίπη, ιγμορίτιδα, που οφείλονται κυρίως σε μικρόβια όπως ο σταφυλόκοκκος, ο πνευμονιόκοκκος και ο στρεπτόκοκκος. Τα συμπτώματα είναι ίδια με εκείνα των εξωτερικών ωτίτιδων, αλλά πιο έντονα, ενώ ο ασθενής «ανεβάζει» και πυρετό. Προκαλούν απόφραξη της ευσταχιανής σάλπιγγας, με αποτέλεσμα το έσω ¬ αυτί να μην αερίζεται και η πίεση να είναι μικρότερη από ότι στο εξωτερικό ¬περιβάλλον με αποτέλεσμα ο ασθενής να νιώθει έντονο πόνο. Η ευσταχιανή σάλπιγγα είναι ένας μικρός σωλήνας που ενώνει το αυτί με τη μύτη, ειδικότερα το μέσο αυτί με το ρινοφάρυγγα, και έχει ρόλο-κλειδί, καθώς επιτρέπει την ανανέωση του αέρα στο μέσο αυτί και την απομάκρυνση των υγρών προς τη στοματική κοιλότητα. Επίσης, εξισορροπεί την πίεση μέσα στο αυτί με αυτήν του εξωτερικού περιβάλλοντος. Ανάλογα με τα συμπτώματά τους, οι μέσες ωτίτιδες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:
1. Οξείες πυώδεις ωτίτιδες
Ο βλεννογόνος του έσω αυτιού εκκρίνει πύον. Ο ασθενής νιώθει συνεχή οξύ πόνο, παροδικό περιορισμό της ακοής και, στις περιπτώσεις που δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα η λοί¬μωξη με την κατάλληλη αντιβίωση, μπορεί το πύον να «σπάσει» το τύμπανο (ρήξη). Σε σπάνιες περιπτώσεις, το πύον μπορεί να εισχωρήσει βαθύτερα στον εγκέφαλο και να προκαλέσει σοβαρότερα προβλήματα (μαστοειδίτιδα, μηνιγγίτιδα).
Πώς αντιμετωπίζονται › Με αντιβιοτικά ευρέος φάσματος ή ειδικό αντιβιοτικό, εφόσον έχει ταυτοποιηθεί το μικρόβιο, καθώς επίσης με αναλγητικά, αντιπυρετικά και αποσυμφορητικά της μύτης.
2. Εκκριτικές ωτίτιδες
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι πυώδεις ωτίτιδες αντιμετωπίζονται ριζικά. Όμως, ορισμένες φορές, η αγωγή «καταφέρνει» μεν να απομακρύνει το πύον, αλλά τα αυτιά συνεχίζουν να εκκρίνουν υγρό, οπότε η ωτίτιδα αποκτά χρόνιο χαρακτήρα και χαρακτηρίζεται «εκκριτική». Αυτός ο τύπος ωτίτιδας εμφανίζεται πολύ συχνά στα παιδιά, χωρίς απαραίτητα να έχει προηγηθεί οξεία πυώδης ωτίτιδα. Οφείλεται κυρίως σε ιούς και σπανιότερα στα μικρόβια του αιμόφιλου και του πνευμονιόκοκκου, οπότε είναι αναγκαία η λήψη ειδικού αντιβιοτικού.
Πώς αντιμετωπίζονται › Συνήθως, αρκούν τα αναλγητικά και αντιπυρετικά, καθώς και τα αποιδηματικά σκευάσματα, τα οποία βοηθούν στην υποχώρηση του πρηξίματος. Επίσης, μικροί και μεγάλοι μπορούν να κάνουν απλές ασκήσεις για να ανοίξει η ευσταχιανή σάλπιγγα, όπως να μασούν τσίχλες και καραμέλες, να φουσκώνουν μπαλόνια, να φυσούν τη μύτη τους. Τέλος, σε περίπτωση που συνυπάρχει αλλεργική ρινίτιδα, μπορούν να παίρνουν αντιισταμινικά ή να χρησιμοποιούν ρινικό σπρέι κορτιζόνης.
«Προτιμούν» τα παιδιά
- Κατά τη βρεφική ηλικία, το ανοσοποιητικό σύστημα είναι πολύ ευάλωτο σε λοιμώξεις.
- Μέχρι την ηλικία περίπου των 5 ετών, τα παιδιά έχουν πολύ μικρή ευσταχιανή σάλπιγγα, με αποτέλεσμα να είναι πιο ευάλωτη σε ιούς και μικρόβια και να φράζει πιο εύκολα.
- Η παρουσία υπερτροφικών αδενοειδών εκβλαστήσεων (κρεατάκια) και αμυγδαλών μετά την ηλικία των 3 ετών, που βρίσκονται πολύ κοντά στην ευσταχιανή σάλπιγγα, ευνοούν τη μόλυνση του μέσου αυτιού.
Αλλά και τους ενηλίκους που έχουν:
- Στραβό διάφραγμα ή πολύποδες στη μύτη.
- Καπνίζουν.
- Εμφανίζουν συχνά αλλεργικά επεισόδια και λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος.
Σπάνια απαιτούνται
- Παρακέντηση, δηλαδή μια μικρή τομή στο τύμπανο, ώστε να φύγει το υγρό που έχει συγκεντρωθεί και να ανακουφιστεί ο ασθενής από τον πόνο.
- Τοποθέτηση στο τύμπανο μικροσκοπικών σωληνίσκων αερισμού (tubes), που περιορίζουν τα συμπτώματα και συμβάλλουν στην ίαση.
- Καλλιέργεια υγρού, όταν η διάγνωση είναι δύσκολη και έχουν αποτύχει οι αγωγές που έχει συστήσει ο γιατρός, για να αναγνωριστεί η ταυτότητα του μικροβιακού παράγοντα. Γίνεται και σε νεογνά που πάσχουν από οξεία πυώδη ωτίτιδα, των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα είναι πολύ ευάλωτο σε μύκητες και μικρόβια, οπότε κρίνεται απολύτως αναγκαία η ταυτοποίηση του μικροβιακού παράγοντα.
Αθώες το καλοκαίρι
Οι εξωτερικές ωτίτιδες αποκαλούνται και «το αυτί του κολυμβητή», επειδή εκδηλώνονται κυρίως τους θερινούς μήνες, λόγω της αυξημένης υγρασίας και ζέστης. Το χειμώνα εμφανίζονται σπανιότερα, κυρίως σε ανθρώπους που κολυμπούν σε πισίνες. Πρόκειται για φλεγμονές στο πτερύγιο ή στον έξω ακουστικό πόρο (η οπή του αυτιού που οδηγεί στο τύμπανο) και οφείλονται σε μικρόβια (κυρίως στην ψευδομονάδα). Προκαλούν φαγούρα, πόνο και ενδεχομένως παροδικό περιορισμό της ακοής, όσο καιρό το αυτί είναι πρησμένο.
Πώς αντιμετωπίζονται › Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ο καθαρισμός της περιοχής, η χρήση αναλγητικών, σταγόνων με αντιβιοτική δράση ή αλοιφής και η αποφυγή επαφής με το νερό αρκούν για να ξεπεραστεί το πρόβλημα. Μόνο στην περίπτωση που η φλεγμονή επεκταθεί στο μέσο αυτί, δεν υποχωρεί και παρουσιαστεί πυρετός, θα χρειαστεί η λήψη αντιβίωσης ή ειδικού αντιμυκητιασικού σκευάσματος.
Τι λένε οι πρόσφατες μελέτες
Οι επιστήμονες προσπαθούν να ρίξουν φως στις αιτίες και να βρουν νέους τρόπους αντιμετώπισης της ωτίτιδας στα παιδιά. Ας δούμε τα πιο πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα:
› Καινούργιο εμβόλιο ενόψει
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των επιστημονικών επιθεωρήσεων
«The Lancet» και «British Medical Journal», ένα νέο εμβόλιο που δοκίμασαν σε 4.968 βρέφη ηλικίας 3, 4, 5 και 12-15 μηνών ερευνητές του Πανεπιστημίου Defence της Τσε¬χίας μπορεί να προσφέρει ανοσία κατά της οξείας μέσης ωτίτιδας μικροβιακής αιτιολογίας, μειώνοντας τη συχνότητα της λοίμωξης μέχρι την ηλικία των 2 ετών κατά 33,6%.
› Μπορεί να φταίει και η πιπίλα
Η συνεχής χρήση πιπίλας μπορεί να φταίει για τις επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες στα μικρά παιδιά, όπως υποστηρίζει πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημιακού Ιατρικού Κέντρου της Ουτρέχτης στην Ολλανδία. Οι ερευνητές, μετά από πενταετή μελέτη σε δείγμα 500 παιδιών, διαπίστωσαν ότι ο κίνδυνος επαναλαμβανόμενης λοίμωξης στα αυτιά ήταν σχεδόν διπλάσιος για τα παιδιά που χρησιμοποιούσαν πιπίλα, ίσως επειδή συνεχής χρήση της επιτρέπει στα βακτήρια να μετοικήσουν ευκολότερα από τις εκκρίσεις της μύτης στο μέσο αυτί.
7 SOS συμβουλές
- Μη χρησιμοποιείτε σταγόνες στις ωτίτιδες, παρά μόνο στις εξωτερικές και πάντοτε με συμβουλή γιατρού. Αν έχετε μέση ωτίτιδα με ρήξη τυμπάνου και βάλετε σταγόνες, μπορεί να περάσουν στο μέσο αυτί και ενδέχεται να σας προκαλέσουν σοβαρότερα προβλήματα.
- Πείτε όχι στο γιατροσόφι της γιαγιάς σας και μη βάζετε λάδι στα αυτιά σας όταν πονάνε. Δεν θα προκαλέσετε περισσότερες βλάβες, αλλά ενδεχομένως να δυσκολεύσετε τη διάγνωση του γιατρού, επειδή το λάδι αλλάζει τη σύσταση του υγρού.
- Όταν έχετε ωτίτιδα, αποφεύγετε να μπαίνετε σε αεροπλάνο ή να ανεβαίνετε στο βουνό, γιατί αυξάνεται η ατμοσφαιρική πίεση, με αποτέλεσμα τα ήδη ταλαιπωρημένα αυτιά σας να πονούν περισσότερο.
- Αποφεύγετε τις ζεστές κομπρέσες. Η υψηλή θερμοκρασία δημιουργεί υπεραιμία στα τύμπανα και μπορεί να προκαλέσει ακόμη και ρήξη τους, όταν είναι πολύ ερεθισμένα.
- Αν γενικά απαγορεύεται η χρήση μπατονέτας για τον καθαρισμό των αυτιών, στις ωτίτιδες απαγορεύεται διά ροπάλου.
- Μη ρίχνετε νερό στα αυτιά σας πριν σας δει γιατρός, γιατί μπορεί να χειροτερεύσετε την κατάστασή σας.
- Αν πάσχετε από σακχαρώδη διαβήτη και πάθετε ωτίτιδα, επισκεφτείτε αμέσως το γιατρό σας, ώστε να αποφύγετε το ενδεχόμενο τυχόν σοβαρών επιπλοκών.
Μπορεί να προκαλέσει προβλήματα ακοής;
Παροδικά: Τα ηχητικά κύματα μεταδίδονται μέσω του τύμπανου. Όταν το μέσο αυτί δεν αερίζεται σωστά λόγω της ωτίτιδας, ο ήχος μεταδίδεται με μικρότερη ένταση μέσω του υγρού που έχει μαζευτεί στην περιοχή, με αποτέλεσμα ο ασθενής, μέχρι να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, να μην ακούει καλά.
Μόνιμα: Οι ενήλικοι, όπως και τα παιδιά που πάσχουν από χρόνια ωτίτιδα, ενδέχεται να παρουσιάσουν περιορισμό της ακουστικής τους οξύτητας σε μόνιμη βάση. Στη σπάνια περίπτωση που ένα μικρό παιδί (περίπου από την ηλικία του ενός έτους και μετά, που αρχίζει να μιλά) δεν ακούει καλά λόγω ωτίτιδας, ενδέχεται να παρουσιάσει προβλήματα ομιλίας. Όμως, κάτι τέτοιο δεν είναι, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, επαρκώς τεκμηριωμένο. Εκείνο που σίγουρα ισχύει είναι ότι επιτείνει ένα υπάρχον πρόβλημα ομιλίας.
Συμπτώματα οξείας ωτίτιδας ανά ηλικία
Η οξεία μέση ωτίτιδα δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ένας ενήλικας θα περιγράψει με ακρίβεια τον πόνο. Ένα βρέφος όχι.
Βρέφη και νήπια
- κλάμα που δεν ηρεμεί, ιδίως όταν το παιδί ξαπλώνει,
- τράβηγμα ή τρίψιμο του αυτιού,
- πυρετός,
- άρνηση για φαγητό, επειδή το θήλασμα και η κατάποση αυξάνουν τον πόνο,
- ανήσυχος ύπνος,
- υγρό που τρέχει από το αυτί.
Μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες
- έντονος, σφυγμώδης πόνος βαθιά στο αυτί,
- αίσθημα βουλώματος και μειωμένη ακοή,
- βουητό,
- πυρετός και κακουχία,
- σπανιότερα ζάλη.
Σχεδόν πάντα έχει προηγηθεί κρυολόγημα. Η μύτη βουλώνει, η ευσταχιανή σάλπιγγα κλείνει και το μέσο αυτί γεμίζει υγρό που επιμολύνεται. Αν ο πόνος υποχωρήσει ξαφνικά και ταυτόχρονα εμφανιστεί έκκριμα, έχει πιθανότατα ανοίξει μια μικρή οπή στο τύμπανο. Συνήθως κλείνει μόνη της, χρειάζεται όμως παρακολούθηση από τον γιατρό.
Πώς αντιμετωπίζεται σήμερα η οξεία ωτίτιδα
Η θεραπεία εξατομικεύεται. Εξαρτάται από την ηλικία, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και την εικόνα του τυμπάνου στην ωτοσκόπηση.
- Αντιμετώπιση του πόνου. Είναι το πρώτο βήμα σε κάθε περίπτωση. Ο γιατρός ή ο παιδίατρος θα συστήσει το κατάλληλο αναλγητικό και αντιπυρετικό.
- Παρακολούθηση για 48 έως 72 ώρες. Σε ήπιες περιπτώσεις, ειδικά σε μεγαλύτερα παιδιά, πολλές ωτίτιδες υποχωρούν χωρίς αντιβίωση. Ο γιατρός επανεκτιμά αν δεν υπάρχει βελτίωση.
- Αντιβίωση. Χορηγείται όταν το κρίνει ο γιατρός: σε βρέφη, σε βαριά συμπτώματα, σε αμφοτερόπλευρη λοίμωξη ή όταν τρέχει το αυτί. Η αγωγή πρέπει να ολοκληρώνεται.
- Φροντίδα της μύτης. Οι ρινικές πλύσεις βοηθούν την ευσταχιανή σάλπιγγα να ξαναλειτουργήσει.
Μην βάζετε σταγόνες, λάδι ή βαμβάκι με οινόπνευμα στο αυτί χωρίς να έχει προηγηθεί εξέταση. Αν το τύμπανο είναι ανοιχτό, ορισμένα σκευάσματα βλάπτουν.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι μέχρι την εξέταση
Κρατήστε το κεφάλι του παιδιού ελαφρώς ανασηκωμένο στον ύπνο, δώστε του υγρά και καθαρίστε τη μύτη με φυσιολογικό ορό. Ένα χλιαρό, στεγνό επίθεμα έξω από το αυτί ανακουφίζει αρκετούς ασθενείς. Το αυτί πρέπει να μένει στεγνό στο μπάνιο, ενώ η μπατονέτα δεν έχει καμία θέση στον ακουστικό πόρο.
Όταν οι ωτίτιδες επαναλαμβάνονται
Τρία ή περισσότερα επεισόδια σε έξι μήνες, ή υγρό που παραμένει πίσω από το τύμπανο για πάνω από τρεις μήνες, αλλάζουν την προσέγγιση. Ο ΩΡΛ ελέγχει την ακοή με ακοόγραμμα και τυμπανόγραμμα και αναζητά την αιτία, που στα παιδιά είναι πολύ συχνά τα κρεατάκια. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να συστηθεί τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού, μόνη ή μαζί με αδενοειδεκτομή. Γενικές πληροφορίες για όλους τους τύπους θα βρείτε στη σελίδα για την ωτίτιδα.
Οξεία ωτίτιδα στους ενήλικες
Είναι πιο σπάνια, αλλά δεν λείπει. Εμφανίζεται συνήθως μετά από ίωση, ιγμορίτιδα ή πτήση με βουλωμένη μύτη. Ο ενήλικας με μονόπλευρη ωτίτιδα που επιμένει ή με υγρό που δεν απορροφάται χρειάζεται ενδοσκόπηση του ρινοφάρυγγα, ώστε να ελεγχθεί το στόμιο της ευσταχιανής σάλπιγγας. Ξαφνική πτώση της ακοής, έντονος ίλιγγος ή αδυναμία στο πρόσωπο θέλουν άμεση εξέταση.
Ο χειρουργός ωτορινολαρυγγολόγος Κωνσταντίνος Δασκολιάς εξετάζει παιδιά και ενήλικες στο ιατρείο του στο Περιστέρι. Για ραντεβού, δείτε τη σελίδα επικοινωνίας.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσες μέρες κρατάει η οξεία ωτίτιδα;
Ο πόνος και ο πυρετός υποχωρούν συνήθως σε δύο με τρεις ημέρες. Το υγρό πίσω από το τύμπανο και το αίσθημα βουλώματος μπορεί να παραμείνουν για μερικές εβδομάδες, μέχρι να απορροφηθούν.
Χρειάζεται πάντα αντιβίωση η οξεία ωτίτιδα;
Όχι. Σε ήπιες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να επιλέξει παρακολούθηση με αναλγητικά. Η απόφαση για αντιβίωση λαμβάνεται μετά την εξέταση του αυτιού.
Είναι μεταδοτική η ωτίτιδα;
Η ίδια η ωτίτιδα δεν μεταδίδεται. Μεταδίδεται όμως το κρυολόγημα που την προκάλεσε.
Τι σημαίνει όταν τρέχει υγρό από το αυτί;
Συνήθως ότι το τύμπανο άνοιξε από την πίεση του πύου. Ο πόνος μειώνεται, αλλά το αυτί πρέπει να εξεταστεί και να μείνει στεγνό μέχρι να επουλωθεί.
Μπορώ να ταξιδέψω με αεροπλάνο με ωτίτιδα;
Καλύτερα να το αποφύγετε στην οξεία φάση, γιατί οι αλλαγές πίεσης αυξάνουν τον πόνο. Αν το ταξίδι δεν αναβάλλεται, συμβουλευτείτε πρώτα τον γιατρό σας.
Πότε χρειάζονται σωληνάκια στα αυτιά;
Όταν οι ωτίτιδες επαναλαμβάνονται συχνά ή όταν το υγρό παραμένει για μήνες και επηρεάζει την ακοή. Την ένδειξη θέτει ο ΩΡΛ μετά από έλεγχο ακοής.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.