Μπορεί ένα φάρμακο να προκαλέσει απώλεια της όσφρησης; Μήπως φταίνε οι αλλεργίες που δεν μυρίζετε καλά τελευταία; Γνωρίζετε ότι η μειωμένη όσφρηση ορισμένες φορές είναι ένδειξη κάποιων παθήσεων; Διαβάστε όλα όσα πρέπει να ξέρετε γι’ αυτή την πολύτιμη αίσθηση.
H όσφρηση είναι σημαντική για τη ζωή μας. Με τη βοήθειά της μπορούμε να λαμβάνουμε πληροφορίες για το χώρο όπου ζούμε, να απολαμβάνουμε τα αρώματα της άνοιξης, να καταλαβαίνουμε αν κάποιο τρόφιμο είναι κατάλληλο να καταναλωθεί ή αν έχει αλλοιωθεί. Μπορούμε ακόμη να αντιλαμβανόμαστε έγκαιρα τον κίνδυνο, όπως, π.χ., όταν κάτι καίγεται. Αν και οι περισσότεροι θεωρούμε την αίσθηση της όσφρησης δεδομένη, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι κινδυνεύει περισσότερο από όλες τις άλλες αισθήσεις.
Πολλές φορές, μάλιστα, η μειωμένη όσφρηση είναι ένδειξη ή αποτέλεσμα ορισμένων παθήσεων. Μετά από ένα κρυολόγημα, για παράδειγμα, υπάρχει πιθανότητα να χάσετε την όσφρηση σας ίσως και για πάντα (αν και αυτό είναι σχετικά σπάνιο). Ας δούμε λοιπόν αναλυτικά από τι απειλείται και τι μπορούμε να κάνουμε για να την προστατεύσουμε.
Διαταραχές της όσφρησης
Οι διαταραχές της όσφρησης είναι η ανοσμία και η υποσμία. Στην περίπτωση που κάποιος έχει μειωμένη οσφρητική ικανότητα, οι ειδικοί λένε ότι έχει υποσμία. Αν απουσιάζει πλήρως η αίσθηση της όσφρησης, τότε έχει ανοσμία. Ορισμένοι άνθρωποι, μάλιστα, μυρίζουν κάποιες μυρωδιές διαφορετικά από ότι είναι στην πραγματικότητα.
Μια μυρωδιά, για παράδειγμα, που για τους περισσοτέρους είναι ευχάριστη εκείνοι τη θεωρούν αποκρουστική, ή το αντίθετο. H ανοσμία και η υποσμία οφείλονται είτε σε απόφραξη της ρινικής οδού (μπούκωμα μύτης) είτε σε κάποια βλάβη στα αισθητήρια όργανα που είναι «επιφορτισμένα» να αντιλαμβάνονται τις οσμές.
Το κοινό κρυολόγημα
Στο κρυολόγημα αποδίδεται το 15-20% των προβλημάτων ανοσμίας. Σχεδόν ένας στους πέντε ασθενείς που υποφέρουν από κοινό κρυολόγημα χάνει τελείως την όσφρησή του. Αυτό συμβαίνει γιατί οι ιοί προκαλούν βλάβη στον οσφρητικό βλεννογόνο, και μάλιστα ορισμένες φορές μόνιμη.
Τι πρέπει να κάνω;
Αν είστε κρυωμένοι και έχετε μπούκωμα μύτης, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ρινικές σταγόνες που περιέχουν αλάτι. Μπορείτε ακόμη, για μικρό χρονικό διάστημα, να χρησιμοποιήσετε κάποιο αποσυμφορητικό σπρέι, αφού πρώτα συμβουλευτείτε το φαρμακοποιό σας. Αν η απώλεια της όσφρησής σας εξακολουθεί να υφίσταται και μετά το κρυολόγημα, πρέπει να το αναφέρετε στο γιατρό σας. Οι ειδικοί συνήθως αντιμετωπίζουν το πρόβλημα με κορτιζονούχα φάρμακα και βιταμίνες. Αν η όσφρηση δεν επανέλθει μετά από ένα εξάμηνο, πιθανότατα η ανοσμία να γίνει μόνιμη κατάσταση.
Μήπως είναι ιγμορίτιδα;
H ιγμορίτιδα είναι μία πάθηση που μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στην όσφρηση. Στην περίπτωση που υποφέρετε από ιγμορίτιδα, μπορεί να έχετε και παροσμία, δηλαδή να μπερδεύετε κάποιες οσμές ή να μυρίζετε κάτι που δεν υπάρχει. Τα ιγμόρεια είναι κοιλότητες που βρίσκονται γύρω από τη μύτη.
Η ιγμορίτιδα είναι λοίμωξη που εμφανίζεται στο εσωτερικό μίας ή περισσότερων κοιλοτήτων. Όταν αυτές οι κοιλότητες μολύνονται, προκαλείται ρινική συμφόρηση, με αποτέλεσμα την ολική ή μερική απώλεια και της όσφρησης.
Τι πρέπει να κάνω; Μετά από ένα κοινό κρυολόγημα, αν εμφανίζετε ανοσμία και παράλληλα μπούκωμα μύτης, πυώδη καταρροή και πόνο στην περιοχή γύρω από τη μύτη, ίσως έχετε ιγμορίτιδα και πρέπει να επισκεφτείτε κάποιον ωτορινολαρυγγολόγο. H πάθηση αυτή αντιμετωπίζεται συνήθως με αντιβίωση και τοπικά αποσυμφορητικά. Φυσάτε, επίσης, συχνά τη μύτη σας, ώστε να φεύγουν οι εκκρίσεις. Αν θεραπευτεί η πάθηση, τις περισσότερες φορές επανέρχεται και η όσφρηση.
Μπορεί να φταίει η αλλεργία
Αν υποφέρετε από αλλεργική ρινίτιδα, είναι πολύ πιθανό να έχετε μειωμένη οσφρητική ικανότητα, γιατί η μύτη σας θα είναι μάλλον βουλωμένη και θα έχετε καταρροή. H αλλεργική ρινίτιδα είναι φλεγμονή στη μύτη, η οποία προκαλείται από αλλεργική αντίδραση σε κάποια ξένη ουσία, όπως για παράδειγμα η γύρη και οι σκόνες. Οι αλλεργικές ρινίτιδες είναι πιο συχνές την άνοιξη και το φθινόπωρο. H μείωση της όσφρησης είναι παροδική και η οσφρητική σας ικανότητα θα επανέλθει μόλις περιοριστούν τα συμπτώματα της αλλεργίας. Μακροπρόθεσμα όμως μπορεί να υπάρξουν μόνιμες επιπτώσεις στην όσφρησή σας.
Τι πρέπει να κάνω;
Καθαρίζετε τη μύτη σας από τις βλέννες, φυσώντας την απαλά. Καλύτερα είναι να φυσάτε το κάθε ρουθούνι χωριστά (κλείνετε το ένα και φυσάτε το άλλο). Μπορείτε ακόμη να χρησιμοποιήσετε αλατόνερο. Σε περίπτωση που η ρινική συμφόρηση κρατήσει πάνω από δύο – τρεις μέρες, ενημερώστε το γιατρό σας. H θεραπεία περιλαμβάνει αντιισταμινικά και κορτιζονούχα φάρμακα. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνιστάται ανοσοθεραπεία. Αφού δηλαδή διαπιστωθεί σε ποιες ακριβώς ουσίες έχετε αλλεργία, ακολουθείται αγωγή με ενέσεις, χορηγώντας τον αλλεργικό παράγοντα σε μικρές ποσότητες. H δόση αυξάνεται σταδιακά, κι έτσι ο οργανισμός σας συνηθίζει την ουσία που προξενεί την αλλεργία και δεν αντιδρά.
Αν έχετε πολύποδες στη μύτη
Ορισμένες φορές, για την ανοσμία ή την υποσμία ευθύνονται πολύποδες ή – πιο σπάνια – όγκοι που φράζουν τη ρινική οδό, με αποτέλεσμα να μειώνεται ή να απουσιάζει τελείως η αίσθηση της όσφρησης. Tι πρέπει να κάνω; Στην περίπτωση που δεν έχετε καθόλου την αίσθηση της όσφρησης ή η όσφρησή σας είναι εξασθενημένη, χωρίς κάποιο άλλο σύμπτωμα – όπως, λ.χ., ρινική καταρροή ή είστε κρυωμένοι, ενημερώστε το γιατρό σας, ο οποίος θα ελέγξει αν πρόκειται για κάποιον πολύποδα.
Πότε φταίνε τα φάρμακα;
H κατάχρηση στα αποσυμφορητικά (σπρέι ή σταγόνες) για το συνάχι πιθανόν να προκαλέσει διαταραχές στην όσφρησή σας. Ακόμη, ορισμένα άλλα φάρμακα για τα ρευματικά και κάποια αντιβιοτικά μπορεί να μειώσουν την οσφρητική σας ικανότητα.
Τι πρέπει να κάνω;
Αν παίρνετε τέτοια φάρμακα, πρέπει να τηρείτε τις οδηγίες του σκευάσματος και τις συμβουλές του γιατρού σχετικά με τον τρόπο που θα τα χρησιμοποιείτε. Μη χρησιμοποιείτε αποσυμφορητικά για τη μύτη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αποφύγετε να λαμβάνετε μεγαλύτερη δόση από αυτή που αναφέρουν οι οδηγίες ή σας έχει συστήσει ο γιατρός.
Ο ειδικός απαντά στις απορίες σας
Η ηλικία επηρεάζει την όσφρηση;
Με την πάροδο του χρόνου, παρατηρείται σταδιακά ατροφία όλων των ιστών στο εσωτερικό της μύτης που συμμετέχουν στη διαδικασία της όσφρησης. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι μετά τα 60 η όσφρηση αρχίζει να εξασθενεί. Μετά τα 80 το 50% των ανθρώπων παρουσιάζουν σημαντική οσφρητική εξασθένηση. H μείωση αυτή αφορά τόσο την ικανότητα ανίχνευσης κάποιων οσμών όσο και την ένταση με την οποία τα ηλικιωμένα άτομα αντιλαμβάνονται τις μυρωδιές.
Πώς μας επηρεάζει το κάπνισμα;
Το κάπνισμα προκαλεί βλάβη στον οσφρητικό βλεννογόνο και για το λόγο αυτόν οι καπνιστές έχουν μειωμένη οσφρητική ικανότητα. Αν κόψετε το κάπνισμα, εκτός από τα υπόλοιπα οφέλη που θα αποκομίσετε για την υγεία σας, θα βελτιώσετε και την όσφρησή σας.
Μπορώ να βελτιώσω την όσφρησή μου;
Για να αποφύγετε διαταραχές στην όσφρησή σας, πρέπει να αντιμετωπίζετε έγκαιρα οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας σάς παρουσιαστεί και εμποδίζει την απρόσκοπτη ροή του αέρα στη ρινική κοιλότητα. Αποφύγετε όσο μπορείτε το μολυσμένο περιβάλλον και τους χώρους όπου υπάρχει πολύς καπνός και δεν αερίζονται καλά. Oι ρύποι της ατμόσφαιρας και οι σκόνες κατακάθονται στο ρινικό βλεννογόνο, με αποτέλεσμα τη μείωση της όσφρησης. Χρησιμοποιείτε με φειδώ τα αποσυμφορητικά.
Όταν το μπούκωμα είναι ανατομικό: διάφραγμα και κόγχες
Αν η μύτη σας είναι βουλωμένη όλο τον χρόνο, χωρίς κρυολόγημα και χωρίς εποχικότητα, η αιτία είναι πιθανότατα ανατομική.
Το στραβό διάφραγμα στενεύει μόνιμα τη μία πλευρά. Οι ασθενείς λένε συνήθως ότι «από το ένα ρουθούνι δεν ανέπνεα ποτέ καλά». Οι ρινικές κόγχες, από την άλλη, διογκώνονται εναλλάξ, και το μπούκωμα αλλάζει πλευρά μέσα στην ημέρα ή όταν γυρίζουμε πλευρό στο κρεβάτι. Διαβάστε περισσότερα για την υπερτροφία των ρινικών κογχών.
Τα φάρμακα βοηθούν εδώ λίγο και προσωρινά. Όταν η απόφραξη επηρεάζει τον ύπνο και την καθημερινότητα, η λύση είναι χειρουργική, με διαφραγματοπλαστική ή κογχοπλαστική.
Δεν μυρίζω μετά από ίωση: πόσο κρατάει;
Η απώλεια της όσφρησης μετά από ιογενή λοίμωξη έχει δύο διαφορετικούς μηχανισμούς, και η διάκρισή τους έχει σημασία.
- Απόφραξη. Η μύτη είναι τόσο βουλωμένη που ο αέρας δεν φτάνει στην οσφρητική περιοχή. Η όσφρηση επιστρέφει μόλις ανοίξει η μύτη, συνήθως σε μία με δύο εβδομάδες.
- Βλάβη του οσφρητικού επιθηλίου. Ο ιός προσβάλλει τα ίδια τα κύτταρα της όσφρησης. Η μύτη αναπνέει ελεύθερα, αλλά οι μυρωδιές δεν γίνονται αντιληπτές. Αυτό συνέβη σε πολλούς μετά από COVID-19, συμβαίνει όμως και με άλλους ιούς.
Στη δεύτερη περίπτωση η ανάκαμψη είναι πιο αργή. Οι περισσότεροι βελτιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες. Σε ένα μικρότερο ποσοστό η αποκατάσταση παίρνει πάνω από έναν χρόνο ή μένει μερική. Στην πορεία μπορεί να εμφανιστεί παροσμία: γνώριμες μυρωδιές, όπως ο καφές, μυρίζουν ξαφνικά δυσάρεστα. Είναι ενοχλητικό, θεωρείται όμως σημάδι ότι τα νεύρα αναγεννώνται.
Μαζί με την όσφρηση φαίνεται να χάνεται και η γεύση. Στην πραγματικότητα η γλώσσα συνεχίζει να αντιλαμβάνεται γλυκό, αλμυρό, ξινό και πικρό. Αυτό που λείπει είναι το άρωμα της τροφής, που φτάνει στη μύτη από το πίσω μέρος του στόματος.
Εκπαίδευση όσφρησης
Είναι η μέθοδος με την καλύτερη τεκμηρίωση για την απώλεια όσφρησης μετά από ίωση. Μυρίζετε συνειδητά τέσσερις έντονες, διαφορετικές οσμές (κλασικά τριαντάφυλλο, λεμόνι, γαρίφαλο, ευκάλυπτο), για περίπου είκοσι δευτερόλεπτα την καθεμία, δύο φορές την ημέρα, επί τουλάχιστον τρεις μήνες. Δεν έχει κινδύνους και δεν κοστίζει σχεδόν τίποτα. Απαιτεί μόνο συνέπεια.
Μπούκωμα μόνο από το ένα ρουθούνι
Το μονόπλευρο μπούκωμα που επιμένει αξίζει πάντα έλεγχο. Οι συνήθεις αιτίες είναι αθώες: απόκλιση του διαφράγματος ή ένας μεγάλος πολύποδας. Στα μικρά παιδιά, μονόπλευρη δύσοσμη καταρροή σημαίνει ξένο σώμα στη μύτη μέχρι αποδείξεως του εναντίου.
Στους ενήλικες, όταν το μονόπλευρο μπούκωμα συνοδεύεται από αιματηρές εκκρίσεις, πόνο στο πρόσωπο, μούδιασμα στο μάγουλο ή επαναλαμβανόμενη ρινορραγία από την ίδια πλευρά, η ενδοσκόπηση πρέπει να γίνει χωρίς καθυστέρηση.
Μπούκωμα στην εγκυμοσύνη
Πολλές έγκυες βουλώνουν χωρίς να έχουν κρυολόγημα ή αλλεργία. Οι ορμόνες της κύησης αυξάνουν την αιμάτωση του ρινικού βλεννογόνου και οι κόγχες διογκώνονται. Η ρινίτιδα της εγκυμοσύνης εμφανίζεται συνήθως μετά το πρώτο τρίμηνο και υποχωρεί λίγες εβδομάδες μετά τον τοκετό.
Οι ρινοπλύσεις με φυσιολογικό ή υπέρτονο ορό, ο ύπνος με ανασηκωμένο κεφάλι και η ήπια άσκηση βοηθούν και είναι ασφαλή. Τα αποσυμφορητικά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική οδηγία. Περισσότερα στο άρθρο για τα προβλήματα ΩΡΛ στην εγκυμοσύνη.
Μπούκωμα στα παιδιά
Ένα παιδί με μόνιμα μπουκωμένη μύτη αναπνέει από το στόμα, ροχαλίζει, μιλά ένρινα και κοιμάται ανήσυχα. Η συχνότερη αιτία στην προσχολική ηλικία είναι τα μεγάλα κρεατάκια. Ακολουθεί η αλλεργική ρινίτιδα. Η χρόνια στοματική αναπνοή δεν είναι απλώς συνήθεια. Επηρεάζει τον ύπνο, τη συγκέντρωση και, με τα χρόνια, την ανάπτυξη της γνάθου και των δοντιών.
Πώς γίνονται σωστά οι ρινοπλύσεις
Οι πλύσεις με αλατούχο διάλυμα είναι η απλούστερη και ασφαλέστερη βοήθεια για κάθε μορφή μπουκώματος. Για να έχουν αποτέλεσμα, χρειάζεται όγκος και σωστή τεχνική.
- Χρησιμοποιήστε έτοιμο ισότονο διάλυμα ή φακελάκια αλάτων με βρασμένο και κρυωμένο ή εμφιαλωμένο νερό. Ποτέ νερό απευθείας από τη βρύση.
- Σκύψτε πάνω από τον νιπτήρα και γείρετε το κεφάλι στο πλάι.
- Αναπνέετε από το στόμα και αφήστε το διάλυμα να μπει από το πάνω ρουθούνι και να βγει από το κάτω.
- Επαναλάβετε από την άλλη πλευρά και φυσήξτε απαλά τη μύτη, ένα ρουθούνι τη φορά.
- Πλύνετε και στεγνώστε τη συσκευή μετά από κάθε χρήση.
Αν χρησιμοποιείτε σπρέι κορτιζόνης, ψεκάστε μετά την πλύση, με το ακροφύσιο να δείχνει προς το εξωτερικό τοίχωμα της μύτης και όχι προς το διάφραγμα.
Πώς βρίσκει ο ΩΡΛ την αιτία
Το ιστορικό δίνει τα πρώτα στοιχεία: πόσο καιρό, ποια πλευρά, ποια εποχή, ποια φάρμακα. Η ενδοσκόπηση μύτης δείχνει μέσα σε λίγα λεπτά το διάφραγμα, τις κόγχες, τους πολύποδες και τις εκκρίσεις από τους κόλπους. Όπου χρειάζεται, ζητείται αξονική τομογραφία κόλπων, αλλεργικός έλεγχος ή δοκιμασία όσφρησης.
Πότε το μπούκωμα θέλει γιατρό
- κρατά πάνω από τρεις με τέσσερις εβδομάδες
- αφορά σταθερά το ένα ρουθούνι
- η όσφρηση δεν επανήλθε έναν μήνα μετά την ίωση
- χρησιμοποιείτε αποσυμφορητικό σπρέι καθημερινά
- συνοδεύεται από αίμα, πόνο στο πρόσωπο ή πυρετό που επιμένει
Πρήξιμο γύρω από το μάτι, διπλή όραση ή έντονος πονοκέφαλος με πυρετό σε έδαφος ιγμορίτιδας χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Συχνές Ερωτήσεις
Γιατί έχω συνέχεια βουλωμένη μύτη χωρίς συνάχι;
Οι συχνότερες αιτίες είναι η απόκλιση του διαφράγματος, η υπερτροφία των κογχών, η αλλεργική ρινίτιδα, οι πολύποδες και η κατάχρηση αποσυμφορητικών σπρέι. Η ενδοσκόπηση μύτης δείχνει ποια από αυτές ευθύνεται.
Δεν έχω γεύση και όσφρηση. Πόσο κρατάει;
Όταν οφείλεται σε απλό μπούκωμα, μία με δύο εβδομάδες. Όταν ο ιός έχει βλάψει το οσφρητικό επιθήλιο, η ανάκαμψη παίρνει εβδομάδες έως μήνες. Αν δεν δείτε βελτίωση σε έναν μήνα, ζητήστε εξέταση.
Πώς ξεβουλώνει γρήγορα η μύτη;
Με ρινοπλύσεις, ατμό από ζεστό ντους και ανασηκωμένο κεφάλι στον ύπνο. Τα αποσυμφορητικά σπρέι ανακουφίζουν άμεσα, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται πάνω από λίγες ημέρες.
Γιατί βουλώνει η μύτη μου όταν ξαπλώνω;
Στην οριζόντια θέση αυξάνεται η αιμάτωση των ρινικών κογχών και διογκώνονται. Αν συμβαίνει κάθε βράδυ, υπάρχει συνήθως υπερτροφία κογχών ή απόκλιση διαφράγματος.
Είναι επικίνδυνα τα αποσυμφορητικά σπρέι;
Για λίγες ημέρες όχι. Η παρατεταμένη χρήση προκαλεί εξάρτηση του βλεννογόνου και χειρότερο μπούκωμα, τη λεγόμενη φαρμακευτική ρινίτιδα.
Μπορεί να επανέλθει η όσφρηση που χάθηκε;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, πλήρως ή μερικώς. Η εκπαίδευση όσφρησης βοηθά, και όταν υπάρχουν πολύποδες ή χρόνια φλεγμονή, η θεραπεία τους συχνά την επαναφέρει.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.